Biologiczne
Biologiczne
Podstawy
Podstawy
Zachowania
Zachowania
Zachowania prospołeczne
Zachowania prospołeczne
Biologiczne
Biologiczne
Podstawy
Podstawy
Zachowania
Zachowania
Zachowania prospołeczne
Zachowania prospołeczne
Zachowanie prospołeczne
Zachowanie prospołeczne
•
ka
ka
ż
ż
de dzia
de dzia
ł
ł
anie ukierunkowane na
anie ukierunkowane na
niesienie korzy
niesienie korzy
ś
ś
ci innej osobie
ci innej osobie
•
czynno
czynno
ś
ś
ci zorganizowane tak, by
ci zorganizowane tak, by
podtrzyma
podtrzyma
ć
ć
, chroni
, chroni
ć
ć
lub rozwija
lub rozwija
ć
ć
interes innych obiektów spo
interes innych obiektów spo
ł
ł
ecznych
ecznych
(osób, grup, spo
(osób, grup, spo
ł
ł
eczno
eczno
ś
ś
ci, instytucji)
ci, instytucji)
Zachowanie altruistyczne
Zachowanie altruistyczne
•
zachowanie przynosz
zachowanie przynosz
ą
ą
ce istotn
ce istotn
ą
ą
korzy
korzy
ść
ść
biorcy, wymagaj
biorcy, wymagaj
ą
ą
ce znacznego
ce znacznego
po
po
ś
ś
wi
wi
ę
ę
cenia dawcy i zamiaru
cenia dawcy i zamiaru
przysporzenia korzy
przysporzenia korzy
ś
ś
ci tylko biorcy
ci tylko biorcy
•
ka
ka
ż
ż
de dzia
de dzia
ł
ł
anie ukierunkowane na
anie ukierunkowane na
niesienie korzy
niesienie korzy
ś
ś
ci drugiej osobie z
ci drugiej osobie z
pomini
pomini
ę
ę
ciem w
ciem w
ł
ł
asnego interesu; cz
asnego interesu; cz
ę
ę
sto
sto
wi
wi
ąż
ąż
e si
e si
ę
ę
z poniesieniem kosztów
z poniesieniem kosztów
Altruizm z perspektywy
Altruizm z perspektywy
ewolucyjnej
ewolucyjnej
•
zachowanie podnosz
zachowanie podnosz
ą
ą
ce
ce
dostosowanie innego osobnika
dostosowanie innego osobnika
kosztem w
kosztem w
ł
ł
asnego
asnego
•
dzia
dzia
ł
ł
anie zwi
anie zwi
ę
ę
kszaj
kszaj
ą
ą
ce ca
ce ca
ł
ł
kowit
kowit
ą
ą
liczb
liczb
ę
ę
potomstwa w
potomstwa w
ż
ż
yciu innego
yciu innego
osobnika, kosztem w
osobnika, kosztem w
ł
ł
asnej
asnej
prze
prze
ż
ż
ywalno
ywalno
ś
ś
ci i reprodukcji
ci i reprodukcji
Zachowania altruistyczne
Zachowania altruistyczne
zwierząt
zwierząt
•
pomoc w zdobyciu
pomoc w zdobyciu
pokarmu lub
pokarmu lub
partnera seksualnego
partnera seksualnego
•
dzielenie si
dzielenie si
ę
ę
zasobami
zasobami
•
obrona ofensywna
obrona ofensywna
•
okrzyki ostrzegawcze
okrzyki ostrzegawcze
•
a
a
dopcja
dopcja
•
opieka nad cudzym potomstwem
opieka nad cudzym potomstwem
Problem ewolucji altruizmu
Problem ewolucji altruizmu
•
W jaki sposób mogą rozpowszechnić się
W jaki sposób mogą rozpowszechnić się
geny altruizmu, skoro przynoszą stratę
geny altruizmu, skoro przynoszą stratę
ich posiadaczom (altruiści z definicji
ich posiadaczom (altruiści z definicji
osiągają mniejszy sukces reprodukcyjny)?
osiągają mniejszy sukces reprodukcyjny)?
Rozwiązanie problemu
Rozwiązanie problemu
•
Geny altruizmu mogą
Geny altruizmu mogą
rozpowszechnić się wtedy, gdy
rozpowszechnić się wtedy, gdy
altruiści będą udzielali pomocy
altruiści będą udzielali pomocy
odpowiednio częściej innym
odpowiednio częściej innym
altruistom, niż nie altruistom
altruistom, niż nie altruistom
(wówczas egoiści zostaną pozbawieni
(wówczas egoiści zostaną pozbawieni
pomocy)
pomocy)
Problem rozpoznania
Problem rozpoznania
altruisty
altruisty
•
Efekt zielonej brody – gdyby każdy altruista miał
Efekt zielonej brody – gdyby każdy altruista miał
charakterystyczną cechę morfologiczną to
charakterystyczną cechę morfologiczną to
odróżnienie altruisty od egoisty nie stanowiłoby
odróżnienie altruisty od egoisty nie stanowiłoby
problemu
problemu
•
Allele rozpoznawcze – geny determinujące
Allele rozpoznawcze – geny determinujące
zachowanie altruistyczne, cechę rozpoznawczą i
zachowanie altruistyczne, cechę rozpoznawczą i
wrażliwość na występowanie tej cechy u innych
wrażliwość na występowanie tej cechy u innych
•
Istnienie takich alleli uważane jest za bardzo mało
Istnienie takich alleli uważane jest za bardzo mało
prawdopodobne
prawdopodobne
•
Mechanizm właściwego adresowania pomocy opisuje
Mechanizm właściwego adresowania pomocy opisuje
teoria altruizmu krewniaczego i teoria altruizmu
teoria altruizmu krewniaczego i teoria altruizmu
zwrotnego
zwrotnego
Teoria altruizmu
Teoria altruizmu
krewniaczego W. Hamiltona
krewniaczego W. Hamiltona
•
Ograniczając udzielanie pomocy do
Ograniczając udzielanie pomocy do
krewnych altruista zwiększa szansę,
krewnych altruista zwiększa szansę,
że pomaga innemu altruiście
że pomaga innemu altruiście
•
Krewny altruisty posiada gen
Krewny altruisty posiada gen
altruizmu z prawdopodobieństwem
altruizmu z prawdopodobieństwem
odpowiadającym współczynnikowi
odpowiadającym współczynnikowi
pokrewieństwa
pokrewieństwa
Współczynnik
Współczynnik
pokrewieństwa „
pokrewieństwa „
r
r
”
”
•
r
r
to prawdopodobieństwo, że dwa
to prawdopodobieństwo, że dwa
osobniki posiadają ten sam gen w
osobniki posiadają ten sam gen w
wyniku odziedziczenia go po wspólnym
wyniku odziedziczenia go po wspólnym
przodku
przodku
•
Przykładowe wartości współczynnika:
Przykładowe wartości współczynnika:
rodzice-potomstwo
rodzice-potomstwo
r=0.5
r=0.5
pełne rodzeństwo
pełne rodzeństwo
r=0.5
r=0.5
Obliczanie
Obliczanie
r
r
r
r
=
=
(1/2)
(1/2)
g
g
x n
x n
g – odległość pokoleniowa
g – odległość pokoleniowa
n – liczba najbliższych wspólnych
n – liczba najbliższych wspólnych
przodków
przodków
Dobór bezpośredni i
Dobór bezpośredni i
pośredni
pośredni
•
Osobnik może propagować swoje
Osobnik może propagować swoje
geny:
geny:
bezpośrednio – osobiście
bezpośrednio – osobiście
uczestnicząc w reprodukcji
uczestnicząc w reprodukcji
pośrednio – poprzez reprodukcję
pośrednio – poprzez reprodukcję
krewnych
krewnych
Reguła Hamiltona
Reguła Hamiltona
•
Geny altruizmu będą się
Geny altruizmu będą się
rozpowszechniać, gdy:
rozpowszechniać, gdy:
koszt altruisty < zysk beneficjenta x
koszt altruisty < zysk beneficjenta x
r
r
Mechanizmy rozpoznawania
Mechanizmy rozpoznawania
krewnych
krewnych
•
rozpoznawanie przestrzenne
rozpoznawanie przestrzenne
•
znajomo
znajomo
ść
ść
•
dopasowanie fenotypu (fenotypowe
dopasowanie fenotypu (fenotypowe
dobieranie si
dobieranie si
ę
ę
)
)
Hipotezy
Hipotezy
•
Zachowania altruistyczne powinny
Zachowania altruistyczne powinny
występować u gatunków
występować u gatunków
filopatrycznych lub żyjących w
filopatrycznych lub żyjących w
grupach rodzinnych
grupach rodzinnych
•
Poziom altruizmu powinien być
Poziom altruizmu powinien być
pozytywnie skorelowany ze stopniem
pozytywnie skorelowany ze stopniem
pokrewieństwa
pokrewieństwa
Teoria altruizmu zwrotnego
Teoria altruizmu zwrotnego
R. Triversa
R. Triversa
•
Altruizm może wyewoluować, gdy:
Altruizm może wyewoluować, gdy:
koszt udzielenia pomocy przez altruist
koszt udzielenia pomocy przez altruist
ę
ę
jest niższy
jest niższy
od
od
korzy
korzy
ś
ś
ci odniesionych przez beneficjenta
ci odniesionych przez beneficjenta
prawdopodobie
prawdopodobie
ń
ń
stwo ponownego spotkania dwóch
stwo ponownego spotkania dwóch
osobników
osobników
jest wysokie
jest wysokie
altruist
altruist
a
a
jest pamiętliwy
jest pamiętliwy
- zdolno
- zdolno
ść
ść
do zapami
do zapami
ę
ę
tywania
tywania
innych po
innych po
łą
łą
czona z oczekiwaniem i ch
czona z oczekiwaniem i ch
ę
ę
ci
ci
ą
ą
rewan
rewan
ż
ż
u
u
podsumowuj
podsumowuj
ą
ą
c: altruizm zwrotny mo
c: altruizm zwrotny mo
ż
ż
e rozwin
e rozwin
ąć
ąć
si
si
ę
ę
w
w
procesie ewolucji, gdy koszt zanie
procesie ewolucji, gdy koszt zanie
c
c
hania pomocy,
hania pomocy,
mierzony w jednostkach dostosowania, przewy
mierzony w jednostkach dostosowania, przewy
ż
ż
sza
sza
koszt jej udzielenia
koszt jej udzielenia
Dylemat więźnia
Dylemat więźnia
Współprac
a
(altruizm)
Zdrada
(egoizm)
Współpraca
(altruizm)
Zdrada
(egoizm)
3
0
5
1
Hipotezy
Hipotezy
•
Zachowania altruistyczne powinny
Zachowania altruistyczne powinny
występować u gatunków żyjących w
występować u gatunków żyjących w
grupach o stałym składzie
grupach o stałym składzie
osobniczym
osobniczym
Biologiczne
Biologiczne
Podstawy
Podstawy
Zachowania
Zachowania
Uczenie się
Uczenie się
Etapy rozwoju osobniczego
Etapy rozwoju osobniczego
•
Ewolucja osobnicza
Ewolucja osobnicza
•
Transwolucja osobnicza
Transwolucja osobnicza
•
Inwolucja osobnicza
Inwolucja osobnicza
Po
Po
jęcie uczenia się
jęcie uczenia się
•
Definicja psychologiczna kładzie nacisk
Definicja psychologiczna kładzie nacisk
na trwałość zmian i pojawianie się
na trwałość zmian i pojawianie się
elementów nowych w zachowaniu
elementów nowych w zachowaniu
•
Definicja etologiczna podkreśla
Definicja etologiczna podkreśla
adaptacyjny charakter uczenia się
adaptacyjny charakter uczenia się
Klasyfikacja – 1. Uczenie się percepcyjne
Klasyfikacja – 1. Uczenie się percepcyjne
•
Obserwowane powtarzalne konfiguracje
Obserwowane powtarzalne konfiguracje
bodźców tworzą większe całości (postaci)
bodźców tworzą większe całości (postaci)
•
Uczenie się percepcyjne ma miejsce gdy
Uczenie się percepcyjne ma miejsce gdy
bodziec złożony jest wzmacniany (kara lub
bodziec złożony jest wzmacniany (kara lub
nagroda) lub w czasie uczenia utajonego (bez
nagroda) lub w czasie uczenia utajonego (bez
wzmocnienia)
wzmocnienia)
Klasyfikacja – 2. Imprinting
Klasyfikacja – 2. Imprinting
•
Wpajanie to szybki proces uczenia się rozpoznawania
Wpajanie to szybki proces uczenia się rozpoznawania
cech obiektu, które uruchamiają wrodzone reakcje.
cech obiektu, które uruchamiają wrodzone reakcje.
•
Jest to uczenie się bez wzmocnienia
Jest to uczenie się bez wzmocnienia
•
Zachodzi tylko w okresie krytycznym
Zachodzi tylko w okresie krytycznym
•
Wystarczy krótkotrwały kontakt z bodźcem
Wystarczy krótkotrwały kontakt z bodźcem
•
Cechy obiektu wpajane są tylko z konkretnymi
Cechy obiektu wpajane są tylko z konkretnymi
reakcjami
reakcjami
•
Efekt wpajania jest trwały i nieodwracalny
Efekt wpajania jest trwały i nieodwracalny
•
Wpajanie jest afiliacyjne, seksualne lub topograficzne
Wpajanie jest afiliacyjne, seksualne lub topograficzne
Klasyfikacja – 3. Habituacja
Klasyfikacja – 3. Habituacja
•
Przywykanie to stopniowy zanik reakcji na
Przywykanie to stopniowy zanik reakcji na
powtarzające się bodźce
powtarzające się bodźce
•
Jest to proces uczenia polegający na
Jest to proces uczenia polegający na
zabezpieczeniu organizmu przed zbędnym
zabezpieczeniu organizmu przed zbędnym
reagowaniem
reagowaniem
•
Habituacja odgrywa ważną rolę w procesie
Habituacja odgrywa ważną rolę w procesie
uwagi
uwagi
Klasyfikacja – 4. Metoda prób i błędów
Klasyfikacja – 4. Metoda prób i błędów
•
Rodzaj uczenia się wykorzystywany w
Rodzaj uczenia się wykorzystywany w
laboratoriach w procesie warunkowania
laboratoriach w procesie warunkowania
•
Organizm eliminuje nieskuteczne reakcje na
Organizm eliminuje nieskuteczne reakcje na
rzecz powtarzania skutecznych
rzecz powtarzania skutecznych
•
Prowadzi do wytwarzania nawyków
Prowadzi do wytwarzania nawyków
Klasyfikacja – 5. Uczenie się przez wgląd
Klasyfikacja – 5. Uczenie się przez wgląd
•
Uczenie przez wgląd polega na rozwiązaniu
Uczenie przez wgląd polega na rozwiązaniu
problemu przez zastosowanie reakcji
problemu przez zastosowanie reakcji
skutecznej w innym zachowaniu
skutecznej w innym zachowaniu
•
Jest ono reorganizacją wcześniejszego
Jest ono reorganizacją wcześniejszego
doświadczenia
doświadczenia
Klasyfikacja – 6. Naśladowanie
Klasyfikacja – 6. Naśladowanie
•
Jest to wykonywanie działań nowych przez
Jest to wykonywanie działań nowych przez
osobnika, który wcześniej widział je u innych
osobnika, który wcześniej widział je u innych
osobników
osobników
•
Dalsze kształtowanie nabytej umiejętności
Dalsze kształtowanie nabytej umiejętności
zachodzi już na drodze „prób i błędów” lub
zachodzi już na drodze „prób i błędów” lub
uczenia się motorycznego
uczenia się motorycznego
Klasyfikacja – 7. Uczenie się motoryczne
Klasyfikacja – 7. Uczenie się motoryczne
•
Uczenie motoryczne jest analogiczne do
Uczenie motoryczne jest analogiczne do
percepcyjnego
percepcyjnego
•
W przeciwieństwie do percepcyjnego polega
W przeciwieństwie do percepcyjnego polega
na tym, że to reakcje a nie bodźce tworzą
na tym, że to reakcje a nie bodźce tworzą
złożone zespoły
złożone zespoły