Zapalenie i rak trzustki 

 

 

Ostre zapalenie trzustki

• Ostry proces zapalny obejmujący 

trzustkę oraz często także 
sąsiadujące i odległe narządy

• Charakteryzuje się silnymi bólami 

brzucha i różnego stopnia 
niewydolnością różnych układów

 

 

Ostre zapalenie trzustki

• Etiologia:

 - alkohol
 - kamica żółciowa
 - hiperlipidemia
 - hiperklcemia
 - leki
 - toksyny
 - uraz
 - po operacjach

 

 

Ostre zapalenie trzustki

• Pierwotnym zjawiskiem jest 

przedwczesna aktywacja trypsynogenu 

wewnątrz komórek trzustkowych

• Uszkodzenie pankreocytów wywołuje 

lokalną, a następnie ogólnoustrojową 

odpowiedź, wyrażająca się migracją 

leukocytów wydzielających mediatory 

zapalne

 

 

Objawy OZT

• Silne bóle brzucha
• Objawy otrzewnowe
• Objawy porażennej niedrożności jelit
• Wstrząs hypowolemiczny
• Gorączka
• Żółtaczka
• Kwasica
• Hypokalcemia

 

 

Powikłania OZT

• Ogólnoustrojowe: krążenie, 

oddychanie, wydalanie, krzepnięcie, 
metaboliczne

• Miejscowe: 
 - martwica w obrębie trzustki
 - wczesny zbiornik płynowy
 - ropień trzustki

 

 

OZT - objawy

• Choroba zaczyna się najczęściej silnym bólem 

w nadbrzuszu "opasującym" klatkę piersiową. 

• Zwykle towarzyszą mu nudności, skąpe 

wymioty, wzdęcia.

• W ciężkim przebiegu choroby u chorego może 

wystąpić wstrząs objawiający się spadkiem 

ciśnienia, przyspieszeniem tętna, bladością. 

• Badania laboratoryjne wzrost poziomu 

diastazy (jednego z enzymów wydzielanych 

przez trzustkę) we krwi i w moczu. 

 

 

OZT - leczenie

• Leczenie szpitalne: zachowawcze.

– ścisła dieta 
– leczenie bólu,
– hamowanie wydzielania soku żołądkowego i 

trzustkowego, 

– zapobiegawczo antybiotyki.

• W ciężkim przebiegu stosuje się leczenie operacyjne 

– usunięciu martwej części trzustki.

• Śmiertelność w tej chorobie sięga kilkudziesięciu procent;
• bardzo ważne jest zapobieganie chorobie:

– odpowiednio wczesne leczenie kamicy żółciowej, 

powstrzymywanie się od picia alkoholu

.

 

 

Przewlekłe zapalenie 

trzustki

• Najczęściej związane jest w naszym kraju z 

alkoholizmem.

• Choroba może toczyć się podstępnie,  bez 

dolegliwości.

• Okresowe zaostrzenia z bólem w nadbrzuszu 

promieniującym w lewą stronę, a czasami 

opasującym klatkę piersiową.

• Bóle nasilają się po jedzeniu, występują nudności, 

czasami biegunka.

• Z czasem trzustka ulega zwapnieniu i zniszczeniu - 

pojawia się niewydolność tego narządu.

• Typowa tzw. biegunka "tłuszczowa" - kał zawiera w 

niej duże ilości niestrawionych składników 

pokarmowych, głównie tłuszczu. Objaw ten pojawia 

się późno, kiedy trzustka jest już w znacznej mierze 

zniszczona.

• Choroba doprowadza do postępującego wyniszczenia 

organizmu i znacznego spadku wagi ciała.

 

 

PZT - leczenie

• Leczenie polega głównie na

– całkowitej abstynencji
– ograniczeniu spożycia tłuszczów.
– w zaostrzeniach pomocne mogą być leki 

rozkurczowe, przeciwbólowe i ciepłe okłady.

• Ważne jest podawanie brakujących 

enzymów trzustkowych, przyjmowanych 

w tej chorobie w postaci tabletek 

(Kreon, Panzytrat, Neo-Pancreatinum)

 

 

Rak trzustki

• Występuje częściej u mężczyzn , zwykle po 60 r.ż.
• Nie znamy przyczyn tej choroby.

– Sprzyja palenie tytoniu i picie kawy.

• Najczęściej dotyczy głowy trzustki (u 70% 

chorych, trzon 20%, ogon 10%)

• Objawy przypominają przewlekłe zapalenie 

trzustki:

– pojawiają się bóle w nadbrzuszu, utrata 

apetytu, spadek masy ciała.

– Z czasem może pojawić się żółtaczka i 

cukrzyca.

– Może towarzyszyć tzw. wędrujące zakrzepowe 

zapalenie żył. 

 

 

Rak trzustki - epidemiologia

• zapadalność: 8-12 / 100000 mieszkańców
• 3500 zachorowań rocznie w Polsce
• 6. dekada życia (4.-5.)
• M: płuco > jelito > stercz > trzustka
• K: sutek > jelito > płuco > jajnik > trzustka
• M : K = 3-4 : 1
• czynniki ryzyka: 

– tytoń, alkohol, kawa, PZT, białko, tłuszcze, 

cukrzyca

–  kancerogeny swoiste dla trzustki w produktach 

spożywczych

 

 

Rak trzustki

• Rak trzustki jest bardzo podstępną chorobą. 
• W momencie rozpoznania choroba jest 

zwykle nieoperacyjna. 

• Metody diagnostyczne:

– USG, TK, metody endoskopowe i rtg (tzw. 

wsteczna endoskopowa cholangiopankreatografia 

- EWCP), biopsję cieńkoigłowa lub próbna 

laparotomia z pobraniem wycinków do badań 

mikroskopowych raz oznaczanie tzw. markerów 

nowotworowych (np. CA 19-9). 

• Jeśli rak jest mało zaawansowany (niestety w 

małej liczbie przypadków), to częściowe 

wycięcie trzustki (tzw. resekcja Whipple'a) 

daje przeżycie do 30% chorych. 

 

 

HISTOLOGIA NOWOTWORÓW TRZUSTKI

95%

WYWODZĄCE SIĘ Z CZĘŚCI
ZEWNĄTRZWYDZIELNICZEJ

• gruczolak (jasnokomórkowy,

groniastokomórkowy), torbiel
skórzasta

• rak przewodowy (gruczolakorak,

rak olbrzymiokomórkowy, rak
śluzowy)

• rak z komórek zrazikowych

(gruczolakorak)

• nowotwory niedojrzałej 

trzustki
(pancreatoblastoma)

• nowotwory mieszane

• nowotwory niesklasyfikowane

(dużokomórkowy, małokomórkowy
jasnokomórkowy)

5%

WYWODZĄCE SIĘ Z WYSP

• guzy komórek B 

(insulinoma)

• guzy komórek A 

(gluconoma)

• guzy komórek G 

(gastrinoma)

• guzy komórek D

(somatostatinoma)

• guzy biegunkogenne 

(vipoma)

 

 

DROGI SZERZENIA

• naciekanie sąsiednich struktur
• przerzuty do otrzewnej
• nacieki wzdłuż włókien nerwowych
• przerzuty drogą limfatyczną
• przerzuty drogą krwi

 

 

KLASYFIKACJA TNM  RAKA 

TRZUSTKI

• T 0 – brak guza pierwotnego

is – rak in situ
1 – guz ograniczony do trzustki do 2cm średnicy
2 - guz ograniczony do trzustki powyżej 2cm 

średnicy
3 – guz nacieka XII, PŻW, tkanki okołotrzustkowe
4 – guz nacieka żołądek, śledzionę, jelito grube, pnie
naczyniowe

• N 0 – brak przerzutów

1a – pojedynczy regionalny
1b – liczne regionalne

• M 0 – brak przerzutów

1 – obecne przerzuty odległe

 

 

SYMPTOMATOLOGIA

• dyskomfort w jamie brzusznej

• wzdęcie brzucha

• brak łaknienia

• zmniejszenie masy ciała

• biegunka

• nudności

• ból

• żółtaczka

• cukrzyca

• OZT

• inne

 

 

SYMPTOMATOLOGIA

Ból
• 80% chorych
• nadbrzusze
• promieniuje do pleców
Spadek masy ciała
• 90% chorych
• etiologia niejasna

 

 

SYMPTOMATOLOGIA

Żółtaczka

• 47% chorych (80% w przypadku głowy trzustki)

• bezbólowa żółtaczka + świąd skóry = rak 

trzustki

• objaw Courvoisiere’a u 10-30% chorych
Cukrzyca

• 20-60% chorych

• nagłe wystąpienie cukrzycy u osoby po 50rż z 

ujemnymi wywiadami rodzinnymi, bez otyłości 

wymaga różnicowania z rakiem trzustki

OZT

• 13% chorych

 

 

SYMPTOMATOLOGIA: Inne

• zakrzepica żylna (żyła biodrowa, udowa)

• zespół Trousseau (wędrujące zakrzepowe 

zapalenie żył)

• krwawienia z przewodu pokarmowego

• powiększenie śledziony

• wymioty

• niedrożność dwunastnicy

• depresja

• guz w nadbrzuszu

• powiększenie wątroby

• wyniszczenie

• wodobrzusze

 

 

NIEPOWODZENIE LECZENIA

• większość chorych umiera w ciągu roku od 

rozpoznania

• 50% chorych umiera w ciągu 3 miesięcy 

od rozpoznania

• objawy są niespecyficzne i późne -> późne 

rozpoznanie

• sąsiedztwo życiowo istotnych struktur -> 

wysoki