TRENING
ZDROWOTNY
SPECYFIKA
AKTYWNOŚCI OSÓB
NIEPEŁNOSPRAWNYC
H
TRENING
ZDROWOTNY
SPECYFIKA
AKTYWNOŚCI OSÓB
NIEPEŁNOSPRAWNYC
H
Zostało już ponad wszelką wątpliwość
udowodnione, że bardzo skutecznym
czynnikiem zapobiegającym chorobom
cywilizacyjnym, wśród których na czoło
wysuwa się choroba niedokrwienna
serca, jest uprawianie sportu
rekreacyjnego oraz prowadzenie
racjonalnego trybu życia.
Musi iść z tym w parze także racjonalne
odżywianie i zachowanie odpowiedniej
masy ciała, unikanie palenia papierosów,
higiena psychiczna i oczywiście praca
nad własną osobowością.
Takie kompleksowe spojrzenie na
profilaktykę zdrowotną prowadzi do
zaprogramowania odpowiedniego treningu
zdrowotno – rekreacyjnego, który pozwoliłby
na osiągnięcie zasadniczych korzyści w
zakresie odnowy psychosomatycznej i
zwiększenia zdolności do pracy.
Wpływ ćwiczeń fizycznych na organizm
człowieka należy rozpatrywać z
uwzględnieniem kilku aspektów. Zależy on
bowiem od szeregu czynników, np.:
rodzaju ćwiczeń,
ich zasięgu i intensywności,
sposobu ich przeprowadzania,
wielkości zastosowanych obciążeń,
stanu zdrowia ćwiczącego.
Rozpatrując to zagadnienie możemy
mówić o wpływie jednorazowo
wykonanych ćwiczeń oraz o wpływie
całego cyklu treningowego. Należy tu
też rozgraniczyć zmiany lokalne od
zmian ogólnoustrojowych. Za kryterium
zmian ogólnoustrojowych umownie
przyjmuje się także wysiłki, podczas
których zaangażowane jest ok. 30% i
więcej masy mięśniowej. Inne kryterium,
to wyraźne zwiększenie częstości
skurczów serca i częstości oddechów.
TRENING ZDROWOTNY
Trening zdrowotny jest to rodzaj
aktywności fizycznej podjętej z motywów
zdrowotnych, mającej na celu podniesienie
poziomu wydolności i sprawności
psychofizycznej oraz usprawnianie procesów
życiowych własnego organizmu.
Jest świadomie kierowanym procesem,
polegającym na celowym wykorzystaniu
ściśle określonych ćwiczeń fizycznych dla
uzyskania efektów psychicznych i fizycznych,
przeciwdziałających obniżaniu się możliwości
przystosowawczych organizmu.
Uzyskane efekty biologiczne i psychiczne
mogą też być ważnymi czynnikami w
zapobieganiu lub zmniejszaniu tempa
rozwoju wielu chorób.
Zasadniczym celem treningu
zdrowotnego jest przede wszystkim
kreowanie zdrowia, co można
osiągnąć poprzez:
1.Kształtowanie prawidłowych
warunków osiągania i utrzymania
zdrowia:
zachowanie lub poprawa
zadawalającego poziomu wydolności
fizycznej,
utrzymanie optymalnego ciężaru
ciała,
odczuwanie potrzeby
uprawiania ćwiczeń
fizycznych, utrzymujących
ciało w pełnej sprawności
ruchowej.
2. Zapobieganie powstawaniu lub
rozwojowi chorób cywilizacyjnych:
poprawa sprawności funkcji układu
krążenia i oddychania,
utrzymanie higienicznego trybu życia
(bez papierosów, alkoholu i innych
szkodliwych używek),
propagowanie zdrowego sposobu
odżywiania,
unikanie sytuacji stresowych i
propagowanie tzw. pozytywnego
myślenia.
3. Lecznicze postępowanie
rehabilitacyjne w zakresie:
schorzeń narządu krążenia,
schorzeń narządu ruchu,
schorzeń powodujących
zmniejszenie intensywności
przemian metabolicznych,
nerwic.
Ruch jest czynnikiem, natomiast
zastosowanie danego wzorca ruchowego
w formie ćwiczenia jest środkiem ,za
pomocą którego realizuje się określony
program usprawniania ruchowego. Dla
poszczególnych dziedzin kultury
fizycznej, wychowania fizycznego,
rehabilitacji i innych – opracowano
specjalne zestawy ćwiczeń fizycznych.
Każda aktywność fizyczna osób
niepełnosprawnych, powinna być
poprzedzona badaniem. Prowadzi się je
w celu sprecyzowania rozpoznania,
określenia wielkości i rodzaju zmian oraz
ustalenia planu leczenia.
Badanie to obejmuje:
1.Wywiad:
jak doszło do utraty sprawności,
jakie podjęto próby dla jej poprawy,
jakie były tego rezultaty,
co hamuje postęp rehabilitacji,
do czego zmierza osoba
niepełnosprawna w swych
planach życiowych,
w wywiadzie również steramy
się aby pacjent
scharakteryzował i
usystematyzował wszystkie
informacje o bólu
(m.in.lokalizacja bólu, momenty
wyzwalające ból itp.)
2. Badanie przedmiotowe:
a). oglądanie:
ocena zmian morfologicznych,
ocena wartości statycznych i
dynamicznych narządu ruchu,
ocena sprawności kinetycznej,
b). badanie dotykiem,
c). badanie siły mięśniowej,
d). badanie narządu ruchu
pomiarami:
pomiar wysokości ciała,
pomiar obwodu klatki piersiowej
pomiary liniowe kończyn górnych,
pomiary liniowe kończyn
dolnych,
pomiary kątowe kk.g,
pomiary kątowe kk.d,
pomiary kręgosłupa i miednicy.
e). ocena wartości statycznych i
dynamicznych narządu ruchu z
uwzględnieniem jego funkcji i
sprawności:
ocena kręgosłupa,
ocena stawu biodrowego,
ocena stawu kolanowego,
ocena kończyn górnych.
3. Badania dodatkowe.
W postępowaniu - leczniczo
usprawniającym podstawę stanowi
poznanie problematyki klinicznej, aby
zrozumieć istotę choroby i zastosować
odpowiednie środki terapeutyczne.
Szczególnie ważne dla fizjoterapeuty jest
właściwe odczytanie rozpoznania i
ustalenie programu na podstawie zleceń
lekarza. Przy opracowywaniu programu
usprawniania ruchowego należy mieć na
uwadze:
wprowadzenie zabiegów (o ile jest to
możliwe) ułatwiających i
przyspieszających regenerację,
zapobieganie powstawaniu
deformacji we wszystkich odcinkach
narządu ruchu,
zastosowanie właściwej metody
kompensacji w celu zmniejszenia
ujemnych skutków wywołanych
powstałą dysfunkcją narządu
ruchu.
W dalszej kolejności w programie
usprawniania należy uwzględnić cele
szczegółowe, odnoszące się do specyfiki i
rozległości danego schorzenia czy
dysfunkcji, dzieląc je nawet na kilka
etapów.
Wpływ treningu zdrowotnego
na organizm
Współczesna medycyna nie potrafi wprawdzie
zapobiegać śmierci, lecz zna zasady
postępowania zapobiegawczego, które mogą
odsunąć występowanie zmian chorobowych i
przedłużyć życie każdemu z nas nawet o 20
lat
W układach biologicznych, w miarę trwania
pracy, następuje doskonalenie się wszelkich
mechanizmów biorących udział w czynności
organizmu. Aparat ruchowy nie tylko nie
zużywa się pod wpływem długotrwałej pracy,
ale przeciwnie wzmacnia się.
Przerastają mięśnie, ulegają usprawnieniu
mechanizmy skurczu mięśnia, wzmacnianiu
ulegają przyczepy ścięgien, ruchy stają się
bardziej precyzyjne i rozległe. Torebki stawowe
i więzadła zwiększają swoją elastyczność i
sprężystość, chrząstka grubieje i lepiej
zabezpiecza powierzchnie stawowe. Poprawia
się uwapnienie kości.
Ćwiczenia mięśni pobudzają ośrodkowy układ
nerwowy, rozwijają pamięć ruchową oraz
szybkość i koordynację ruchów.
Pod wpływem ćwiczeń wzrasta pojemność
życiowa płuc, poprawia się utlenienie krwi
krążącej.
Silniejsze mięśnie oddechowe wpływają
kształtująco na klatkę piersiową i postawę
człowieka w tym chorego (np. po przebytym
udarze mózgu).
Ćwiczenia i ruch zwiększają również
sprawność mięśni gładkich i wydolność
narządów leżących w jamie brzusznej i
miednicy. Poprawie ulega czynność
żołądka i jelit oraz wydolność wątroby i
nerek
Systematyczna aktywność ruchowa
prowadzi do obniżenia poziomu lęku i
zmniejszenia głębokości stanów
depresyjnych, powodując wyraźną
poprawę snu i lepszego samopoczucia
Ruch i ćwiczenia, jako bodźce naturalne
potrafią oddziaływać na cały nasz
organizm, wpływając korzystnie na
czynności wszystkich jego narządów, a
tym samym mają możność zwiększyć lub
przywrócić choremu pełną sprawność
psychofizyczną
ŚRODKI I METODY TRENINGU
ZDROWOTNEGO
1. Ćwiczenia bierne – wykonuje terapeuta
bez czynnego udziału pacjenta. Spełniają
tylko wtedy swoje zadanie, kiedy każdy
ruch wykonany jest w pełnym zakresie i we
wszystkich płaszczyznach danego stawu.
2. Ćwiczenia czynno – bierne – istotą tych
ćwiczeń jest czynne zwalnianie napiętych
mięśni z jednoczesnym biernie wykonanym
ruchem w stawie.
3. Ćwiczenia czynne – wykonywane
samodzielnie przez pacjenta. Ich celem jest
przede wszystkim
zwiększenie siły i wytrzymałości mięśni,
zachowanie właściwej ruchomości stawów,
podniesienie kondycji ogólnej. W grupie
ćwiczeń czynnych wyodrębnia się ćwiczenia:
czynne wolne (właściwe),
czynne w odciążeniu,
wspomagane – prowadzone,
czynne z oporem.
4.
Ćwiczenia specjalne:
rozluźniające – relaksacyjne,
synergistyczne – polegające na
wykorzystaniu zjawiska przerzutu
funkcji fizjologicznych wywołanych
praca mięśni do miejsc, w których w
aktualnej sytuacji ruch jest niemożliwy
do wykonania. Dzielimy je na:
kontralateralne- gdy chcemy
uzyskać rozprzestrzeniania się
odruchów po stronie przeciwnej
ciała,
ipsilateralne – polegają na
wykonywaniu ruchów w stawach
sąsiednich w stosunku do
unieruchomionego stawu.
5. Ćwiczenia korekcyjne – posiadają własną
systematykę ćwiczeń – obejmuje ona
następujące rodzaje ćwiczeń:
ogólnorozwojowe,
oddechowe,
specjalne,
elongacyjne – polegające na
wyciągnięciu kręgosłupa w jego osi
długiej. Zaletą właściwego zastosowania
tych ćwiczeń jest wzmożone pobudzenie
komórek ruchowych rogów przednich
rdzenia kręgowego przez bodźce
proprioceptywne. Ćwiczenia te
aktywizują mięśnie kręgosłupa i mają na
celu zmniejszenie krzywizn
patologicznych,
ćwiczenia antygrawitacyjne – wyznacznikiem
tych ćwiczeń jest zastosowanie dodatkowego
obciążenia w osi kręgosłupa – tak aby mięśnie
przykręgosłupowe zmusić do pracy z
pokonaniem oporu,
ćwiczenia odruchu prawidłowej postawy,
ćwiczenia Klappa – pozycją wyjściową
tych ćwiczeń jest klęk podparty, czyli tzw.
pozycja ręczno - kolanowa z czterema
punktami podparcia. Celem jest leczenie
bocznych skrzywień kręgosłupa.
Innymi środkami treningowymi są:
pływanie,
ćwiczenia izometryczne – polegające na
czynnym napinaniu mięśni bez efektu
ruchowego,
streching,
gimnastyka,
biegowe formy treningowe oraz
ścieżki zdrowia.
W treningu zdrowotnym osób
niepełnosprawnych stosujemy również
zabiegi fizykalne: - leczenie zimnem i ciepłem-
zabiegi wodo-lecznicze
Nie należy również zapominać o
zabiegach związanych z odnową biologiczną.
Bardzo ważną rolę w przywracaniu zdolności
wysiłkowej odgrywa regeneracja fizyczna,
określana często jako czynny wypoczynek
albo tzw. trening regeneracyjny. Jest to
najczęściej aktywności fizyczna podejmowana
dla przyjemności i relaksu, która polega na
swobodnym wyborze formy i uczestnictwa w
tych zajęciach. Zasadniczym celem czynnego
wypoczynku jest poprawa czynnościowych
możliwości układów krążenia i oddychania.
W niektórych przypadkach
pożyteczna dla zmęczonego organizmu może
by również wypoczywanie bierne. Taka
bezczynność wpływa korzystnie jeżeli jest
zastosowana po wyczerpujących wysiłkach
fizycznych i psychicznych i nie trwa zbyt
długo. W odnowie biologicznej najczęściej
stosujemy takie zabiegi jak: natryski,
kąpiele, sauny, okłady oraz masaże.
Aby natura mogła obdarzyć osoby
niepełnosprawne radością życia oraz
lepszą sprawnością fizyczną i umysłową
oraz długowiecznością należy jej pomóc i
zmienić dotychczasowy tryb życia.
Według WHO: „ zdrowie jest pełnią
fizycznego, psychicznego i społecznego
dobrostanu człowieka, a nie tylko
brakiem choroby lub kalectwa”, czymś
najbliższym tak rozumianego zdrowia
jest taki stan fizyczny i umysłowy, który
przy braku dolegliwości, pozwala danej
osobie działać tak efektywnie i tak długo,
jak tylko to możliwe w środowisku w
którym żyje.
Jest rzeczą pewną, że każda osoba
niepełnosprawna, która podejmuje
wysiłki zmierzające do zwiększenia
posiadanego potencjału zdrowia, może
mieć osiągnięcia w tym zakresie.
Stwarzanie swemu organizmowi
przeszkód do pokonania, zwiększanie, a
nie zmniejszanie zadań, powoli i
stopniowo prowadzi do postępu. Nie
ważne czy postęp jest duży czy mały, w
każdym razie będzie on dodawał osobie
niepełnosprawnej odwagi, aby nie
ustawać w wysiłkach.
Piśmiennictwo
A. Bator, T. Kasperczyk,Trening
zdrowotny z elementami fizjoterapii
AWF Kraków 2000
http//:niepelnospraw.terramail.pl/czaso
p.htm Niepełnosprawność i zdrowie
1/200, Pąchalski A. „Jak żyć dłużej z
niepełnosprawnością”