/ 2 0 1 3

T E C H N I K A

O R T O D O N T Y C Z N A

Nie taki diabeł straszny…

Ortodoncję można pokochać – cz. III

do szczęki. Zaburzenia występują
w przednim odcinku szczęki, gdzie
zęby mogą być wychylone dowargo-
wo, cofnięte, przechylone, zrotowane
w stosunku do osi długiej zęba, skró-
cone lub wydłużone.

Okluzja dystalna – II klasa An-

gle’a. Jej cechą jest nieprawidłowe
zwarcie pierwszych zębów trzono-
wych stałych. Guzki policzkowe bliż-
sze pierwszych trzonowców górnych
wpadają w przestrzeń między drugi-
mi przedtrzonowcami a pierwszymi
trzonowcami stałymi żuchwy. W tej
klasie można wyodrębnić dwie
grupy i podgrupę. Pierwsza grupa
– obustronne zwarcie dystalne, sie-
kacze i czasami kły są wysunięte lub
wychylone dowargowo (protruzja),
druga grupa – obustronne zwarcie
dystalne, natomiast siekacze i cza-
sami kły są przechylone lub cofnięte
dopodniebiennie (retruzja), podgru-
pa – jednostronne zwarcie dystalne,
które może występować z lewej lub
prawej strony oraz może łączyć pro-
truzję lub retruzję siekaczy.

Okluzja mezjalna – III klasa An-

gle’a – tak jak w II klasie, w zwarciu
mezjalnym mamy do czynienia z nie-
prawidłowym zaguzkowaniem pierw-
szych stałych zębów trzonowych.
Guzki policzkowe bliższe pierwszych
trzonowców górnych układają się do-
tylnio względem bruzd międzyguz-
kowych pierwszych zębów szóstych
dolnych lub wpadają w przestrzeń
między zębami szóstymi a siódmymi
dolnymi. Rozróżniamy trzy podgrupy:

IAGNOSTYKA

Klasy Angle’a

(diagnostyka okluzyjna)
Pierwszą diagnostykę, stosowa-
ną do dzisiaj, opracował w 1899 r.
Edward Hartley Angle. Usystematy-
zowaną klasyfikację nieprawidłowo-
ści zgryzu nazwał „kluczem” diagno-
styki ortodontycznej. Angle założył,
że pierwsze stałe trzonowce, zarówno
w szczęce, jak i w żuchwie, wyrastają
za ostatnimi trzonowcami mleczny-
mi (nie mają swoich odpowiedników
w zębach mlecznych) i mają nie-
zmienną pozycję w stosunku do pod-
stawy kostnej. Angle wyodrębnił
4 rodzaje zwarcia (okluzji): idealne,
normalne, dystalne i mezjalne.

Okluzja idealna to taka, w której

występują wszystkie zęby stałe za-
równo w szczęce, jak i żuchwie, zaś
szczęki znajdują się w prawidłowym
ułożeniu. „Zęby przednie i boczne gór-
ne oraz dolne powinny być ustawio-
ne w łukach ciągłych, kontaktować
się z zębami sąsiednimi w punktach
stycznych, każdy ząb przeciwstawny
powinien dotykać 2 zębów przeciwle-
głych. Zęby przednie i boczne górne
stałe powinny zachodzić dachówkowo
na zęby dolne. Guzki bliższe policzko-
we pierwszych trzonowców górnych
powinny wpadać w przednią prze-
strzeń międzyguzkową pierwszych
trzonowców dolnych (1)”.

Okluzja normalna lub, inaczej mó-

wiąc, I klasa Angle’a – pierwsze zęby
trzonowe ustawione tak jak w zgryzie
idealnym, a co za tym idzie – prawi-
dłowe ułożenie żuchwy w stosunku

TITLE

Not as scary... Orthodontics

can be loved – part III

SŁOWA KLUCZOWE

ortodoncja,

protetyka, aparaty ortodontyczne

STRESZCZENIE

Artykuł jest

wprowadzeniem do tematu techniki
ortodontycznej. Prezentuje wady zgryzu
oraz rozpoczyna temat napraw aparatów
ortodontycznych.

KEY WORDS

orthodontics, prosthetic,

braces

SUMMARY

The article

is an introduction of the orthodontic
techniques subject. It’s presenting
malocclusion and begin the repair
of orthodontic appliances topic.

mgr tech. dent. Joanna Janusz

raca to wysiłek, lecz
także mądrość i wytrwa-

łość; nie chodzi tu o użycie
brutalnej siły wobec materii,
lecz o to, by wiedzieć, co się
chce zrobić i dlaczego.

(Eduardo Mendoza)

O W O C Z E S N Y

E C H N I K

E N T Y S T Y C Z N Y

T E C H N I K A

O R T O D O N T Y C Z N A

I klasa Angle’a

II klasa Angle’a

III klasa Angle’a

fot. ar

chiwum autora

jedno-, prawo- lub lewostronną oklu-
zji mezjalnej (1).

Podsumowując: w I klasie Angle’a
zęby stałe 6 górne i dolne znajdują
się w prawidłowej pozycji względem
siebie, natomiast nieprawidłowo usta-
wione są zęby przednie – wychylone
lub przechylone; II klasa – żuchwa
jest przesunięta do tyłu w stosunku
do szczęki; III klasa – żuchwa jest wy-
sunięta w stosunku do szczęki.

ADY

ZGRYZU

–

KLASYFIKACJA

Czym jest wada zgryzu lub – inaczej
mówiąc – zgryz nieprawidłowy? Za-
nim odpowiem na to pytanie, wyja-
śnię pojęcie zgryzu. Zgryz to wza-
jemne położenie łuków zębowych,
grup zębowych lub poszczególnych
zębów w zwarciu centralnym. Zatem
zgryz nieprawidłowy to zaburzenie
rozwojowe wrodzone lub nabyte na-
rządu żucia, które prowadzi do nie-
prawidłowego zwarcia. W zależności
od tego, jakich elementów narządu
żucia te nieprawidłowości dotyczą,
od rozległości zaburzenia i układów
nim objętych, wady dzielimy na:
− wady twarzowo-szczękowe –

to wady zwykle wrodzone/gene-
tyczne, ich cechą jest zaburzenie
wzrostu szczęki i /lub żuchwy;

− wady zgryzowe – to wady zarówno

wrodzone, jak i nabyte, ich cechą
jest odchylenie od normy w jednym
z trzech płaszczyzn przestrzennych
(strzałkowa, pozioma oczno-uszna
oraz oczodołowa);

− wady zębowe – to wady wrodzo-

ne, ich cechy to brak lub nadliczba
zawiązków zębowych, zaburzenia
w kształcie i wielkości zębów.

ODZIAŁ

WAD

ZGRYZU

Jak już wcześniej wspomniałam,
wady zgryzowe dzielimy w zależno-
ści od trzech płaszczyzn:
1. płaszczyzna oczodołowa (czołowa)

– wady podłużne lub przednio-tylne,

O W O C Z E S N Y

E C H N I K

E N T Y S T Y C Z N Y

T E C H N I K A

O R T O D O N T Y C Z N A

zaliczamy do nich wszelkiego ro-
dzaju wysunięcia i cofnięcia żu-
chwy:
• wady zgryzowe dotylne:

a) tyłozgryz (może być z wychyle-

niem lub przechyleniem – cał-
kowity, częściowy, rzekomy),

b) tyłożuchwie (czynnościowe;

morfologiczne – retrogenia);

• wady zgryzu doprzednie:

a) przodozgryz (całkowity, czę-

ściowy, rzekomy),

b) przodożuchwie (czynnościowe,

morfologiczne – progenia);

fot. ar

chiwum autora

2. płaszczyzna pozioma – wady pio-

nowe:
• zgryz otwarty całkowity – może

być z retrogenią lub progenią,

• zgryz otwarty częściowy:

a) przedni,
b) boczny – jednostronny (prawo-

lub lewostronny), obustronny;

• zgryz głęboki:

a) całkowity,
b) częściowy (nadzgryz wtórny),
c) rzekomy;

3. płaszczyzna strzałkowa (pośrod-

kowa) – wady poprzeczne, zabu-

rzenia w budowie i czynności na-
rządu żucia:
• zgryz krzyżowy całkowity (pra-

wy, lewy);

• zgryz krzyżowy częściowy:

a) częściowy boczny (obustronny,

jednostronny – prawy, lewy),

b) przedni (prawy, lewy);

• boczne przemieszczenie żuchwy

(prawe, lewe):
a) morfologiczne – laterogenia,
b) czynnościowe (prawe, lewe);

• zgryz przewieszony (obustronny,

jednostronny);

Zgryz krzyżowy w odcinku bocznym

Zgryz przewieszony w odcinku bocznym

/ 2 0 1 3

T E C H N I K A

O R T O D O N T Y C Z N A

• zwężenia (częściowe lub całkowite):

a) obuszczękowe,
b) szczęki,
c) żuchwy.

Należy jednak pamiętać o wadach

zębowych, które są najczęściej wro-
dzone, i są to:
• zaburzenia związane z liczbą zębów

(niedoliczbowość, nadliczbowość);

• zaburzenia związane z wielkością

i kształtem zębów (wielkozębie,
małozębie);

• zaburzenia topografii zębów (na-

chylenia zębów wzdłuż wyrostka
zębodołowego; nachylenia zębów
w poprzek wyrostka zębodołowego,
przesunięcia zębów, przestawienia
zębów, obroty zębów, zatrzymania
zębów, zaburzenia tempa rozwoju
zębów, diastemy – diastema praw-
dziwa, diastema rzekoma, diastema
fizjologiczna);

• stłoczenia zębów (stłoczenia pier-

wotne, stłoczenia wtórne).

PARATY

RUCHOME

Po dokonaniu przez lekarza ortodon-
tę dokładnej analizy wady zgryzu
pacjenta oraz pomiarów przychodzi
czas na decyzję, jaki aparat ruchomy
zastosować, aby uzyskać jak najlep-
szy efekt leczenia ortodontycznego.
Do dyspozycji lekarza są dwa rodzaje
aparatów ruchomych: jednoszczęko-
wy lub dwuszczękowy. Ktoś mógłby
pomyśleć, że to niewiele, ale w obu
tych przypadkach możemy dokony-

wać wielu modyfikacji, w zależno-
ści od wady zgryzu i potrzeb na daną
chwilę leczenia, np. przy zgryzach
krzyżowych stosujemy powierzchnie
nagryzowe dla zębów bocznych, przy
zgryzach głębokich – powierzchnię
nagryzową w odcinku przednim.

Aparaty jednoszczękowe głównie

stosowane są do leczenia wad w obrę-
bie łuku zębowego, natomiast aparaty
dwuszczękowe stosowane są w zabu-
rzeniu położenia wzajemnego szczęk
– i tutaj znowu mamy do wyboru kon-
strukcję sztywną – aparat blokowy –
lub elastyczną – np. aparat Bimlera, ki-
netor Stockfischa, aparat Karłowskiej.

Naprawy aparatów
Zarówno w protetyce, jak i w ortodon-
cji wykonanie naprawki jest mało przy-
jemną pracą. Wolę wykonać nowy apa-
rat w ramach naprawy, niż starać się
najpierw dopasować ten stary do no-
wych warunków panujących w jamie
ustnej, a następnie modyfikować go.
Naprawka lub modyfikacja to coś,
co nie powinno być wykonywane. Cza-
sami zdarzy się, że element druciany
zostanie uszkodzony – w tym przypad-
ku naprawa odbywa się na niewielkim
obszarze masy akrylowej i nie zmie-
nia kształtu całej pracy. Mówię tutaj
o aparatach sztywnych; w aparatach
elastycznych taka naprawa nigdy nie
jest dokładna, a co za tym idzie – taką
naprawką możemy wyrządzić więcej
złego niż dobrego.

Zazwyczaj każdy lekarz ma wypra-

cowane i sprawdzone swoje ulubio-
ne aparaty i nimi leczy wady zgryzu.
Istotne jest, aby protetyk ortodonta
prawidłowo zrozumiał, czego ocze-
kuje lekarz ortodonta od wybranego
rodzaju aparatu. My możemy się je-
dynie domyślać, jaki jest plan leczenia
przy danej wadzie zgryzu i opisie apa-
ratu na karcie zleceń. W tym miejscu
zaczynają się przysłowiowe schody,
gdyż nie został stworzony jednolity
język współpracy pomiędzy gabine-
tem a pracownią. Kiedyś już pisałam,
że nie możemy się bać rozmawiać
z lekarzem, gdyż ma to być owocna
współpraca pomiędzy dwojgiem spe-
cjalistów. Jeśli nie jest to możliwe,
stwórzcie swój własny, indywidualny
kod porozumiewania się. Nie wstydź-
cie się na samym początku współpra-
cy omówić z lekarzem tej ważnej kwe-
stii. Rozmawiajcie, sugerujcie, słuchaj-
cie, dyskutujcie, nie mylcie dyskusji
z wymądrzaniem się. Pamiętajcie,
że tak jak lekarz może zmienić pro-
tetyka, tak i my, protetycy, możemy
podziękować lekarzowi. Nie musicie
,,użerać się”, jeśli nie możecie znaleźć
wspólnego języka współpracy. Zgrany
zespół to znakomite efekty leczenia,
a co za tym idzie – zadowolony pa-
cjent to kolejnych kilku nowych pa-
cjentów.

Piśmiennictwo
1. Ortopedia szczękowa. Red.: F. Łabiszewska-

Jaruzelska. PZWL.

Document Outline