1)
w znaczeniu tradycyjnym - dyscyplina naukowa o charakterze filologicznym (filologia)
zajmująca się badaniem, objaśnianiem i interpretacją źródeł pisanych, po to by ustalić ich poprawny
tekst i właściwy sens. Pełni rolę pomocniczą w stosunku do nauk historycznych posługujących się
różnego rodzaju dokumentami (np.: historii literatury i filozofii, religioznawstwa, historii jako
takiej).
2) w znaczeniu ściślejszym (obecnie najpowszechniejszym) - sztuka rozumiejącej interpretacji
(rozumienie jest centralną kategoria tak pojetej hermeneutyki) różnych przejawów aktywności
ludzkiej, zwłaszcza o charakterze kulturowym, zmierzająca do odkrycia ich głębokiego sensu i
umieszczenia ich w szerszym kontekście historycznym, społecznym, światopoglądowym itp.
Strukturalizm
kierunek w nauce uważany raczej za metodę badania rzeczywistości niż określoną szkołę
filozoficzną. Powstał, kiedy lingwista szwajcarski F. de Saussure rozróżnił:
1) język jako obiektywny i niezależny od konkretnego człowieka system relacji
determinujących możliwości użycia słów i zdań oraz
2) 2) mowę jednostkową polegającą na tym, że w określonej sytuacji wybiera się z systemu
językowego określone zwroty.
Językoznawstwo strukturalistyczne sformułowało zasady odnoszące się do: a) języka jako
komunikacji społecznej, b) badania języka nie jako luźnego zbioru elementów, ale systemu
wzajemnie sprzężonych relacji, c) związku sfery dźwiękowej ze znaczeniową. Struktury,
jakimi zajmuje się struktualizm, definiuje się poprzez: 1) pojęcie całości (struktura jest
spójna i swoista, czyli odróżnialna od innych), 2) zasadę przekształceń (przekształcenia
struktur mogą być matematycznie wyprowadzone) i 3) samosterowność (struktury
utrzymują stan homeostazy). W świecie zjawisk struktury nigdy nie są dane wprost, lecz
ukrywają się pod powierzchnią znanej nam rzeczywistości. Trzeba więc do nich docierać,
analizując (na ogół przy użyciu matematyki) układy zdarzeń. W skrajnych formach
struktualizmu przyjęto tezę, że tym, co naprawdę istnieje, są ukryte struktury prowadzące
"grę", na którą nie mamy wpływu (M. Foucault).
Postkolonializm
zbiorczy termin szeregu teorii filozoficznych i literaturoznawczychobejmujących zagadnienia związane
z dziedzictwem europejskich potęg kolonialnych i dekolonizacją w drugiej połowie XX wieku. W
rozumieniu literaturoznawczym postkolonializm to krytyczna analiza literatury tworzonej w
krajach, które były lub są koloniami innych krajów, literatury pisanej przez mieszkańców państw
kolonizujących lub byłych kolonii. Postkolonialna literatura zajmuje się problematyką rozwijania
tożsamości narodowej w skolonizowanych społeczeństwach, różnicami i wzajemnymi wpływami
kulturowymi między światami kolonizatorów i narodów podbitych, wreszcie, stosunkami byłych
kolonii i byłych potęg kolonialnych.
Gender studies – interdyscyplinarny obszar badawczy obejmujący sposoby przejawiania się płci
kulturowej, czyli męskości i kobiecości w społeczeństwach, oraz to, jak łączy się ona zinstytucjami
społecznymi, gospodarką, władzą, tożsamością, seksualnością.