Pleneplena- prawie równia do jej utworzenia przyczyniają się procesy egzogeniczne
Wietrzenie- niszczenie lub zmiana składu chem.
skał, że powstaje zwietrzelina, która może podlegać transportowi. Następuje pod wpływem słońca, powietrza, wody, organizmów żywych.
Fizyczne- rozpad skał pod wpływem różnych procesów fiz.:
- insolacyjne- na skutek nasłonecznienia, różnica temperatur, wielokrotne powtarzanie prowadzi do rozpadu ziarnistego.
Eksfoliacja- oddzielanie zew. warstwy skały pustynie
- mrozowe- pod wpływem wody i mrozu np.góry
- odciążeniowe- pod wpływem grawitacji Góry stołowe
- salinarne- pod wpływem soli w szczelinach, wysychanie i wytrącanie kryształków
Chemiczne- rozkład skały pod wpływem wody i rozpuszczonych w niej gazów(O2, CO2) zmiana skł. Chem. Skały:
- rozpuszczanie- przechodzenie minerałów w rozt. wodne
- uwodnienie(hydratacja)- przyłączenie do minerału wody
- utlenianie(oksydacja)- łączenie minerałów z tlenem
- hydroliza- rozkład minerałów na część zasadową i kwaśną najczęściej dotyczy glinokrzemianów
- redukcja- przeciwieństwo utleniania zach. Przy niedostatku tlenu
Biologiczne- rozkład skały pod wpł działalności roślin i zwierząt
Denudacja- procesy prowadzące do wyrównywania i obniżania ziemi. Zależy od: rodzaju skał, klimatu, ukształtowania pow, czasu.
Ruchy masowe- przemieszczanie zwietrzeliny i pow warstwy skał w dół stoku pod wpływem grawitacji:
- odpadanie- w wyniku tworzą się stożki piargowe, lub regularne stożki usypiskowe
- obrywanie- obrywanie wielkich bloków skalnych
- osuwanie- szybkie przesuwanie zwietrzeliny po stoku przyczynia się do tego nasączenie wodą, nachylenie w. skal
-spływanie- gwałtowne osuwanie się mas skalnych wywołane nasączeniem wodą przybierają postać błota
- spełzywanie- powolne przemieszczanie zwietrzeliny po stoku
- spłukiwanie- przemieszczanie się luźnego materiału silnie nasączonego wodą najintens zach na obsz suchych i półsuchych gdzie tworzą się uedy
Formy krasu powierzchniowego:
Żłobki,żebra, lejki,uwały, polja, mogoty
Formy krasu podziemnego:
Studnie, kominy, ponor, jaskinie, sale, pieczary, korytarze
Nacieki: stalaktyty, stalagmity, stalagnaty, makaron, draperie
Procesy fluwialne:
Bieg górny: erozja wgłębna, korazja- żłobienie dna koryta przez niesione z wodą frg skalne, eworsja- punktowe pogłębianie koryt; erozja wsteczna-podcicanie progów i wodospadów, kaptaż-przesunięcie źródlisk rzeka wchł przez inną
Bieg środkowy: erozja boczna, akumulacja boczna, transport
Bieg dolny- akumulacja boczna, akumulacja denna, transport
Każda rzeka dąży do wyrównania swego profilu podłużnego i osiągnięcia tzw. Bazy erozji, którą jest poziom wszechoceanu. Obniżenie lub podniesienie bazy erozji wzmaga akumulację lub erozję w rezultacie tego powstają:
-terasy rzeczne
-przełomy rzeczne:
epigenetyczny, regresyjny, antecedenty
Procesy glacjalne:
Erozja glacjalna: detersja- wygładzanie podłoża, rysowanie, szlifowanie; detrakcja- odrywanie od podłoża bloków i okruchów skalnych; egzaracja- zdzieranie materiału z podłoża skalnego FORMY: rysy i bruzdy, misy i rynny,kotły, mutony
Erozja lodowców: rygiel skalny, jezioro cyrkowe, dolina u kształtna, dolina wisząca; akumulacja: morena boczna, środkowa, wał mor czołowej, stożek napływowy.
Erozja lądolodów: jezioro rynnowe, morenowy ;akumulacja: morena denna, oz, morena czołowa, sandry, pradolina, drumliny, wały moreny czołowej, faliste równiny moreny dennej, moreny:denna, czołowa, wewnętrzna, boczna, środkowa
Formy fluwioglacjalne ak: oz, kem, sandr; eroz: rynna polodowcowa, pradolina, zagłębienia wytopiskowe.
Procesy eoliczne:
Deflacja- wywiewanie cząstek mineralnych
Niecka deflacyjna, bruk deflacyjny
Korazja- ścieranie i szlifowanie skał przez piasek powstają grzyby skalne, graniaki
Akumulacja: barchany(char. Piaszczyste pust.), wydmy paraboliczne, poprzeczne, podłużne, gwiaździste
Typy wybrzeży:
Zalewowo mierzejowe-mierzeje równoległe do brzegu oddzielają zatoki od morza, powstają w wyniku akumulacji (Płd Bałtyk)
Lagunowe(wattowe)-tak jak zalewowe( zat meksykańska, Gwinejska, Bengalska, Morze Karaibskie)
Koralowe- wały z rafy koralowej albo atole koralowe, powst działanie koralowców wylewy wulkanów( Australia i Oceania)
Deltowe- delta wysunięta albo schowana wieloramienna jednoramienna, wspólna działalność rzeki i morza (misisipi, ganges, drachmaputra, kolorado, nil, niger, ganges)
Estuariowe- wybrzeże lejkowate, powst w warunkach silnych pływów( Św. Wawrzyńca, sekwana, ren, loara, tag, duero, tamiza, la plata)
Namorzynowe(mangrowe)- płaski brzeg porośnięty przez las namorzynowy, w wyniku akumulacji i utrwalania przez namorzyny( indonezja, płn. Australia, tajlandia)
Plażowe-równa linia brzegowa, akumulacja( wyb francji, Pobrzeże Słowiańskie)
Fjordowe- dluga wąska głęboka zatoka, zalanie dolin polodowcowych( norwegia, szkocja, islandia, grenlandia, kanada, alaska, nowa zelandia)
Riasowe- równoległe zatoki przedzielone półwyspami, zalane doliny rzeczne na terenach starych odmłodzonych gór(płd-zach irlandia, Bretania, płn-zach hiszpania, grecja)
Dalmatyńskie- wyspy równoległe do wybrzeża przedielone półwyspami, zalanie dolin górskich(chorwacja, kalifornia)
Szkierowe-liczne wysepki, zalanie obszarów polodowcowych(Finlandia, Szwecja)
Limanowe- jeziora prostopadłe do wybrzeża odcięte przez mierzeje zatokami, zalanie jarów na obszarach o budowie płytowej(ukraina, rosja, wyb m. czarnego)
Klifowe- wysokie wybrzeże opadające, abrazja( wyspa wolin, jastrzębia góra, orłowo, płd anglia, przyl północny, portugalia)