Spostrzeganie społeczne – wiedza o tym, w jaki sposób tworzymy wyobrażenia o innych i formułujemy o nich sądy. Złożony układ procesów dzięki któremu, powstaje u człowieka subiektywny obraz rzeczywistości.
Cechy:
Powstawanie wzorców spostrzeżeniowych
Uproszczenie spostrzegania
Stałość spostrzeżeń
Podział pola spostrzeżeniowego na figurę i tło.
Czynniki wpływające na spostrzeganie:
Wiek
Płeć
Zainteresowania
Wiedza
Emocje
Doświadczenie
Oczekiwania i nastawienie
Postawy
Komunikacja niewerbalna - zespół niewerbalnych komunikatów nadawanych i odbieranych przez ludzi na wszystkich niewerbalnych kanałach jednocześnie. Informują one o podstawowych stanach emocjonalnych, intencjach, oczekiwaniach wobec rozmówcy, pozycji społecznej, pochodzeniu, wykształceniu, samoocenie, cechach temperamentu itd. Komunikaty te nadawane są i odbierane najczęściej na poziomie nieświadomym, jednak mogą być również nadawane i odbierane świadomie.
Ukryte teorie osobowości - właściwe dla danej osoby wyobrażenie o związkach między cechami przewijające się w tworzeniu obrazów o innych ludziach. Teorię, bo związki między cechami przypominają teorię naukową, na podstawie jednych cech można przewidzieć inne. Osobowości, nasze osobiste teorię. Ukryte, bo stosujący tę teorię ludzie nie zdają sobie sprawy, że to robią, że oceniają. Teorie te można zbadać i ujawnić/ ukazać osobie badanej.
Ukryte teorie osobowości posiadają dwie warstwy:
Kulturową
Indywidualną
Efekt aureoli - tendencja do automatycznego, pozytywnego, przypisywania cech osobowościowych na podstawie pozytywnego lub negatywnego wrażenia
Samospełniające się proroctwo - zjawisko polegające na tym, że określone oczekiwania w stosunku do pewnych zachowań lub zdarzeń wpływają na te zachowania lub zdarzenia w sposób, który powoduje spełnienie oczekiwań.
Występuje ono wówczas, gdy informacja o mającym się zdarzyć incydencie pochodzi z wiarygodnego dla jednostek źródła i pod wpływem tej informacji jednostki postępują w taki sposób, że realizują w końcu treść przepowiedni. Jest ono zjawiskiem nieświadomym i pojawia się w sposób mimowolny.
Procesy atrybucji - Teoria atrybucji-określenie sposobu, w jaki ludzie wyjaśniają przyczyny tak swego zachowania jak i zach innych ludzi, czyli jak wnioskujemy o powodach różnych zachowań ludzi (Heider)
Atrybucja wewnętrzna wnioskowanie, że jakaś osoba zachowała się w okr sposóbże względu na swe właściwości, postawy, charakter czy osobowość (dyspozycje).
Atrybucja zewnętrzna wnioskowanie, że ktoś zach się w określony sposób ze względu na właściwość sytuacji, w której się znalazł (założenie -większość ludzi zachowało by się podobnie w tej syt (szczególny rodzaj atrybucji zewn = sytuacyjna)
Atrybucja sukcesu i porażki: jesteśmy skłonni sukces przypisywać własnym czynnikom wewnętrznym, a porażkę tłumaczymy warunkami sytuacyjnymi. Natomiast sukces czy porażkę innych tłumaczymy zależnie od naszego stosunku do nich, płci, roli społecznej, stereotypów itp.
Podstawowy błąd atrybucji – Opisuje powszechną skłonność do wyjaśniania zachowania obserwowanych osób w kategoriach przyczyn wewnętrznych i stałych (np. cech charakteru) przy jednoczesnym niedocenianiu wpływów sytuacyjnych, zewnętrznych. Prawdopodobnie ten podstawowy błąd jest efektem automatycznego przetwarzania informacji, bez udziału świadomości. Zjawisko to w znaczący sposób wpływa na nasze codzienne formułowanie ocen na temat innych ludzi (oszczędność poznawcza). Tłumaczy się je w związku z tzw. perspektywą spostrzeżeniową – aktor, czyli osoba której zachowanie jest wyjaśniane, znajduje się w centrum naszego pola spostrzeżeniowego (wobec czego to jego dyspozycjom przypisujemy odpowiedzialność za jego zachowanie)[3].
Postawy - Postawa – trwała ocena – pozytywna lub negatywna – ludzi, obiektów i idei.
Struktura postaw.
Na postawę skłądają się różne komponenty:
emocjonalny – reakcje emocjonalne wobec przedmiotu postawy
poznawczy – myśli i przekonania o przedmiocie postawy
behawioralny – działania (zachowanie) wobec przedmiotu postawy
Czynniki wpływające na rozbieżność między postawą a zachowaniem - Z podanych wyżej przykładów jasno wynika, że w wielu sytuacjach istnieje wyraźna rozbieżność między postawą, a zachowaniem. Nie trudno też zauważyć, że w przypadkach tych istnieją też inne czynniki, powodujące zgodność lub rozbieżność w oddziaływaniu postawy na późniejsze zachowanie:
Bezpośredni kontakt – przykłady, gdzie właściciel restauracji osobiście musiałby wyprosić badanych z lokalu ujawniając tym samym swoje uprzedzenia wobec innej rasy, religii itp.
Pośredni kontakt – sytuacje, gdzie właściciel nie ma bezpośredniego kontaktu z osobą przez niego nieakceptowaną, tzn. rozmawiając przez telefon, wypełniając kwestionariusz, rezerwując miejsce w lokalu itp. Ponadto w niebezpośrednim kontakcie łatwiej jest poznać czy osoba ta ma pewne uprzedzenia do innej rasy, czy religii.
Kształtowanie i zmiana postaw - Kształtowanie postaw, jest skomplikowanym procesem psychospołecznym. Żadna postawa nie może się uformować tylko pod wpływem oddziaływań zewnętrznych. W procesie tym konieczny jest aktywny udział jednostki, czyli potencjalnego nosiciela programowanej postawy. Ukształtowane postawy jednostka zmienia względnie samodzielnie, poprzez własną — wewnętrzną lub zewnętrzną aktywność.
Skuteczne oddziaływania postawotwórcze i modyfikujące postawy zależą od cech poszczególnych elementów schematycznie ujętego procesu kształtowania i zmiany postaw. Elementami tymi są: nadawca, przekaz, kanał i odbiorca.
Wiarygodność nadawcy zależy od okoliczności, w jakich wysyła komunikat. Na komunikowanie się wywiera wpływ historia wzajemnych stosunków.
Podstawowe znaczenie ma czas i miejsce wydarzenia.
- wiarygodność osoby jest wtedy dużą gdy inni uważają ją za osobę znającą się na rzeczy, godną zaufania i szczerze troszczącą się o innych. Wiarygodność jest wynikiem długotrwałego procesu, w którym inni dostrzegają uczciwość, bezstronność, dobre intencje danego człowieka.
Przekaz emocjonalny – wpływa na emocje np. reklamy
Przekaz racjonalny – odwołujący się do faktów, wyników badań, opinii osób kompetentnych
komunikat jednostronny – gdy odbiorcy ogólnie popierają nasze stanowisko;
komunikat dwustronny –gdy audytorium nie zgadza się ze stanowiskiem
Efekt zaszczepienia - Proces uodporniania ludzi na próby zmniejszenia ich postaw przez przedstawienie im najpierw niewielkich dawek agresji skierowanych przeciw ich stanowisku.
Odbiora
Samoocena - postawa wobec samego siebie, zwłaszcza wobec własnych możliwości oraz innych cech wartościowych społecznie. Poziom samooceny jest wypadkową dwóch czynników: 1) dotychczasowych rezultatów (powodzeń lub niepowodzeń) w podejmowanych działaniach; 2) pewnych standardów poznawczych, pełniących rolę układu odniesienia w postaci ideałów, wzorców osobowych i oczekiwań innych osób (np. rodziców); standardy te stanowią kryterium subiektywnej oceny własnych doznań i decydują ostatecznie o wyniku bilansu, o tym, czy rezultaty działań zostaną ocenione jako sukcesy czy porażki. Z poziomem samooceny związana jest jej chwiejność lub stabilność, cechy odnoszące się do stopnia zmian w poziomie samooceny pod wpływem doraźnych sukcesów lub porażek.
Poczucie kontroli - jako jedna z teorii społecznego uczenia się. Ma swoje korzenie w teorii warunkowania sprawczego.Ludzie mają odmienne sposoby interpretowania zdarzeń.
Uprzedzenie- wroga lub negatywna postawa wobec pewnej dającej się wyróżnić grupy, oparta na uogólnieniach wyprowadzonych z fałszywych lub niekompletnych informacji. jest postawą specyficzną, ponieważ jako jedyna jest tylko negatywna.
1. element poznawczy- stereotyp
2. element emocji (tylko ujemne!)- uprzedzenie
3.Element behawioralny- Niechęć, dyskryminacj
Przyczyny uprzedzeń:
- ekonomiczna i polityczna rywalizacja bądź konflikt
-przemieszczona agresja
-potrzeby osobowościowe
-konformizm w stosunku do istniejących norm społecznych
ewentualnie: -uzasadnienie innego postępowania.
Emocje - procesy psychiczne, które poznaniu i czynnościom podmiotu nadają jakość oraz określają znaczenie, jakie mają dla niego będące źródłem emocji przedmioty, zjawiska, inni ludzie, a także własna osoba, czyli wartościują stymulację.
Składniki procesu emocjonalnego - Proces emocjonalny obejmuje 3 skladniki: 1) afektywny - składnik oceny pozytywności lub negatywnosci przedmiotu lub czynności, czemu odpowiada tendencja do podtrzymania lub przerwania danej czynności. 2) pobudzeniowy - związany z ocena sily oddziaływania a także jego ważności dla jednostki silniejsze wywołują wieksze pobudzenie pobudzenie jest integralnym skladnikem procesu emocjonalnego obejmującego autonomiczny układ nerwowy, uk mięśniowy( wzrost ruchliwości lub przy silnym pobudzeniu spadek - uginanie nog, utrata glosu) , os przysadka nadnercze (pobudzenie funkcjonowania gruczołów dokrewnych - adrenalina) i ośrodkowy układ nerwowy (zmiany czynności biochemicznych- szybkie fale natłok mysli a gdy za bardzo pobudzony pustka w glowie) 3) tresciowy zwiazany z ocena tego jak zaadresowany jest czynnik oddziałujący na jednostke. Może być na: sfere potrzeb org (bezpiecz, seksualne), sfere czynności podejmowanych przez podmiot (sukcesy lub niepowodzenia), sfery potrzeb "ja"(samoocena), sfery wartości wyznawanych przez podmiot (osoby kochane) sfery poznawczej (system wiedzy, poglądów)
Reakcje emocjonalne - reakcje emocjonalne są różnorodne: jedne wywołują tendencje do reagowania w określonym kierunku (np. ciekawość - podejmowanie czynności badawczych; strach -ucieczka lub znieruchomienie; gniew - atak), inne emocje wyrażają się reakcjami ekspresyjnymi, takimi jak radość, żal, przykrość.
Motywacja - stan gotowości istoty rozumnej do podjęcia określonego działania, to wzbudzony potrzebą zespół procesów psychicznych i fizjologicznych określający podłoże zachowań i ich zmian. To wewnętrzny stan człowieka mający wymiar atrybutowy.
Składniki motywacji - Wyróżniamy trzy składniki motywacji: kierunek (co stara się zrobić dana osoba), wysiłek (jak bardzo się stara), wytrwałość (jak długo się stara).
Dwa prawa motywacji - Istnieją 2 prawa motywacji:
a) w miarę wzrostu motywacji sprawność aktywności wzrasta, ale tylko do pewnego momentu, potem zaczyna spadać.
b) im łatwiejsze zadanie tym lepsze osiągamy wyniki przy dużym natężeniu motywacji, im trudniejsze zadanie korzystniejsze jest mniejsze natężenie motywacji.