Wykład V:

Cele kształcenia

1. Cele kształcenia ogólnego

• Cele kształcenia określamy jako zamierzony wynik ucznia, a metody i organizacja pracy nauczyciela są podporządkowane tak rozumianym celom.

• Cele kształcenia obejmują dwie strony:

- rzeczową - wiąże się z poznaniem świata obiektywnego i nabywania sprawności pozwalających brać udział w jego kształtowaniu.

- osobowościową - wiąże się z poznawaniem samego siebie i nabywanie sprawności umysłowych umożliwiających doskonalenie własnej osobowości.

• Wykształcenie ogólne rozpatrywane od strony rzeczowej obejmuje:

• opanowanie przez uczniów podstaw wiedzy naukowej

• ogólne przygotowanie do działalności praktycznej

• kształtowanie u uczniów naukowych przekonań i opartego na nich poglądu na świat

• Wykształcenie ogólne rozpatrywane od strony osobowościowej obejmuje:

• ogólny rozwój sprawności umysłowych i zdolności poznawczych

• kształtowanie potrzeb, motywacji, zainteresowań i zamiłowań uczniów

• wdrożenie do samoedukacji.

• Zasadniczym celem kształcenia ogólnego jest opanowanie przez uczniów podstaw usystematyzowanej wiedzy o przyrodzie, społeczeństwie technice i kulturze w zakresie umożliwiającym rozumienie najważniejszych rzeczy, zjawisk i procesów.

• Celem jest ogólne przygotowanie do działalności praktycznej uczniowie zdobywają poprzez ćwiczenie, jak też przez bezpośredni udział w przekształcaniu przyrody, życia społecznego, w zajęciach technicznych i artystycznych.

• Celem jest kształtowanie naukowego poglądu na świat.

- wiedza o świecie

- uczuciowy stosunek do świata

- działanie oparte na wiedzy.

• Rozwój sprawności umysłowych i zdolności poznawczych

• Kształtowanie potrzeb, motywacji, zainteresowań i zamiłowań

• Wdrażanie uczniów do samoedukacji (samokształcenia)

- poprzez wyrabianie pozytywnych przyzwyczajeń

- poprzez pouczanie, jak się uczyć (opanowanie technik samokształcenia)

- poprzez pobudzanie do poszukiwania i rozwijania indywidualnych form pracy umysłowej.

2. Cele kształcenia zawodowego

• Strona rzeczowa

- opanowanie wiedzy z zakresu wyuczonej specjalności zawodowej

- przygotowanie do pracy wytwórczej - praktyczne opanowanie metod i form działania typowych dla danego zawodu

- kształtowanie przekonań naukowych - ze szczególnym uwzględnieniem dziedziny życia związanej z przyszłym zawodem

• Strona osobowościowa

- rozwinięcie specjalnych uzdolnień niezbędnych wykonywania danego zawodu

- rozwijanie potrzeb, motywacji i zainteresowań związanych z danym zawodem w celu osiągnięcia identyfikacji zawodowej

- wdrażanie do ciągłego udoskonalenia klasyfikacji zawodowych poprzez samokształcenie.

3. Kategoryzacja celów kształcenia

Cele operacyjne zaproponował po raz pierwszy Robert Mager w książce pt. Przygotowanie celów nauczania. Książka dla nauczycieli i kandydatów na nauczycieli… dla wszystkich zainteresowanych przekazywaniem umiejętności i wiedzy innym (1962)

Źródłem celów są następujące analizy (Mager):

• Analiza poziomu osiągnięć

• Analiza zadań

• Analiza przypadków krytycznych

• Opis populacji uczniów

• Analiza celów ogólnych:

- Zapisanie celu ogólnego za pomocą jakichkolwiek wygodnych słów, nawet „mętnych”

- Zapisanie luźnych skojarzeń w postaci słów i zwrotów oznaczających czynności mogące świadczyć o osiągnięciu danego celu.

- Dokonanie selekcji zapisanych skojarzeń

- Sformułowanie dokładnych opisów wszystkich wyselekcjonowanych czynności z podaniem warunków i jakości (sprawności, częstości) ich wykonania.

- Sprawdzenie sformułowań za pomocą pytań: „jeśli ktoś zademonstruje wszystkie wymienione osiągnięcia, czy uznamy, że spełnił dany cel ogólny?”

4. Cele zadaniowe

• Operacyjny cel kształcenia to jasny i precyzyjny opis ogólnego celu nauczania - uczenia się.

• Operacyjny cel kształcenia wyrażony jest opisem zachowania, jakie ma przejawiać uczący się po ukończeniu nauki. Innymi słowy cele operacyjne stanowią opis wyników, jakie mają być uzyskane

• Przykłady czasowników opisujących cele operacyjne:

• Gromadzić, mierzyć, stosować, rozwiązywać, konstruować, porównywać, wyliczać itp..

• Przykłady niepoprawnego opisu celu operacyjnego: rozumieć, wiedzieć, określać.

5. Cele zadaniowe taksonomia - Blooma

Taksonomia zespołu Blooma - cele poznawcze

• Wiedza

• Zrozumienie

• Zastosowanie

• Analiza

• Synteza

• Ocena

6. Cele zadaniowa - taksonomia emocjonalna

Taksonomia celów wg. Krathwohla

- Recepcja

- Reagowanie

- Wartościowanie

- Organizowanie

- Charakteryzowanie

7. Cele zadaniowe - psychomotoryczne

Taksonomia celów wg. Harrowa

- czynności odruchowe

- ruchy podstawowe

- umiejętności percepcyjne

- umiejętności fizyczne

- ruchy wyćwiczone

- komunikowanie się bezsłowne

8. Taksonomia celów nauczania Bolesława Niemierki

• Poziom wiadomości

- zapamiętanie wiadomości (np. terminy, fakty, prawa i teorie naukowe, zasady działania)

- zrozumienie wiadomości (wiadomość prezentowana w innej formie, uporządkowanie, powiązanie z innymi wiadomościami)

• Umiejętności

- zastosowanie wiadomości w sytuacjach typowych (posługiwanie się w praktyce zdobytymi wiadomościami wg podanego wzoru)

- zastosowanie wiadomości w sytuacjach problemowych (nowych) (analiza, synteza, formułowanie problemów, planów działania, tworzenie oryginalnych przedmiotów, wartościowania zjawisk i przedmiotów wg przyjętych kryteriów)

9. Kategorie wyników uczenia się wg Roberta Gagne'a

• Poziom wiadomości

- zapamiętanie wiadomości (np. terminy, fakty, prawa i teorie naukowe, zasady działania)

- zrozumienie wiadomości (wiadomość prezentowana w innej formie, uporządkowanie, powiązanie z innymi wiadomościami)

• Umiejętności

- zastosowanie wiadomości w sytuacjach typowych (posługiwanie się w praktyce zdobytymi wiadomościami wg podanego wzoru)

- zastosowanie wiadomości w sytuacjach problemowych (nowych) (analiza, synteza, formułowanie problemów, planów działania, tworzenie oryginalnych przedmiotów, wartościowania zjawisk i przedmiotów wg przyjętych kryteriów)

PYTANIA:

1. Wskaż związek celów kształcenia z celami wychowania.

2. Scharakteryzuj cele kształcenia ogólnego.

3. Na czym polega wzajemny związek celów kształcenia ogólnego?

4. Na czym polega rozpatrywanie strony rzeczowej i osobowościowej wykształcenia ogólnego?

Co to są zadaniowe cele kształcenia?

5. Dokonaj podziału celów operacyjnych wg Niemierki, Blooma, Krathwohla i Harrowa.

6. Napisz przykładowe cele operacyjne.