NIEDOWŁADY 

NIEDOWŁADY 

SPASTYCZNE

SPASTYCZNE

Niedowład - (łac. paresis) zmniejszenie siły lub 
ograniczenie 

zakresu ruchu powstałe 

najczęściej na skutek 

zmian 

organicznych ośrodkowych, 
obwodowych lub dotyczących samego mięśnia. 

Niekiedy może być następstwem zaburzeń 

psychicznych, np. histerii i ma wtedy 

charakter 

wyłącznie czynnościowy.

NIEDOWŁAD

Wyróżniamy:

• niedowład spastyczny - wywołany 
uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego 

•niedowład wiotki - wywołany uszkodzeniem 
obwodowym 

Niedowłady mogą mieć rozmaity zasięg – 
rozlany (uogólniony) lub ograniczony. W tym 
ostatnim wypadku dotyczą one pojedynczych 
mięśni.

NIEDOWŁAD cd.

NIEDOWŁAD cd.

Całkowity bezwład (porażenie) pochodzenia 
ośrodkowego występuje rzadko i jest wyrazem 
szoku. Występuje w ostro rozwijających się 
procesach chorobowych. O wiele częściej porażenia 
dotyczą pojedynczych mięśni czy grup mięśniowych 
– jako wyraz całkowitego ich odnerwienia. 
Najczęściej jednak w klinice spotyka się niedowłady, 
których rozległość i stopień ciężkości mogą być 
różne.

 

NIEDOWŁAD cd.

W odniesieniu do pojedynczego mięśnia, stopień 
niedowładu wiąże się niejako ze stopniem ubytku siły 
mięśniowej. Jeśli natomiast niedowład czy porażenie 
dotyczy większej liczby mięśni, to stopień ciężkości wiąże 
się dodatkowo z rozległością tych niedowładów, jako że ta 
ostatnia decyduje o funkcjonalnych możliwościach 
kończyny. Rozległość niedowładu wykazuje ścisły związek z 
lokalizacją uszkodzenia ośrodkowego bądź obwodowego 
neuronu ruchowego, przy czym – im wyższe jest 
uszkodzenie, tym rozległość bywa większa. W tym świetle 
można więc wskazać na niedowład pojedynczego mięśnia, 
całej grupy mięśniowej (np. unerwionej przez jeden nerw), 
czy wielu grup mięśniowych (np. zaopatrywanych przez 
splot nerwowy). 

NIEDOWŁAD cd.

Topograficznie z kolei rzecz ujmując, rozróżnia się 
niedowłady dotyczące jednej tylko kończyny 
(monoparesis), dwóch kończyn – dolnych 
(paraparesis, diparesis) lub górnej i dolnej po tej 
samej stronie ciała (hemiparesis), trzech kończyn 
(triparesis) – na ogół dwóch dolnych i jednej górnej 
oraz wszystkich czterech kończyn (tetraparesis, 
quadriparesis). Wszystkie tak zlokalizowane 
niedowłady zwykło się jednak różnicować w 
zależności od ich pochodzenia. 

USZKODZENIE OŚRODKOWEGO 

NEURONU RUCHOWEGO

Uszkodzenie ośrodkowego neuronu ruchowego na 
poziomie :

-         kory mózgu
-         istoty białej podkorowej
-         torebki wewnętrznej
-         pnia mózgu
-         rdzenia kręgowego

 

OBRAZ  KLINICZNY

 

 objawy uszkodzenia dróg korowo –rdzeniowych :

 
-         niedowład, lub porażenie globalne
-         wygórowanie odruchów ścięgnistych i 
okostnowych z 

objawami Jacobsona i klonusami

-         wzmożenie napięcia mięśni o typie 
scyzorykowym
-         zniesienie, lub osłabienie odruchów skórnych 
(brzusznych, 

nosidłowych, podeszwowych)

-         wspóruchy (synkinezy)

Mają charakter raczej ograniczony i obejmują na 
ogół jedną kończynę (monoparesi), a nawet tylko 
jej część – rękę lub stopę po stronie przeciwnej do 
miejsca uszkodzonego. W przypadku 
umiejscowienia procesu chorobowego w obrębie 
szczeliny podłużnej, niedowłady mogą obejmować 
obie kończyny dolne (diparesi). Niedowłady 
uszkodzenia korowego są wiotkie chyba że 
uszkodzenie dotyczy leżących bardziej z przodu 
partii kory czołowej – kiedy to występuje znaczna 
spastyczność.

NIEDOWŁADY POCHODZENIA KOROWEGO

Obejmują obie kończyny po tej samej stronie ciała, 
lecz po stronie przeciwległej do umiejscowienia 
ogniska chorobowego.  W obrębie kończyny górnej 
niedowład (o charakterze patologicznego 
synergizmu zgięciowego) jest silniej wyrażony niż 
w dolnej, gdzie obserwuje się patologiczny 
synergizm wyprostny. Niedowładu kończyn 
towarzyszy niedowład mięśni dolnej połowy twarzy 
i połowy języka. Ta znaczna rozległość 
niedowładów (niedowład połowiczy - hemiparesi) 
wiąże się ze znacznym skupieniem w torebce 
wewnętrznej włókien korowo – rdzeniowych, a 
„oszczędzanie” pozostałych mięśni (unerwione 
przez nerwy czaszkowe oraz mięśni tułowia) 
wynika z obustronnego dopływu do nich 
powyższych włókien. 

NIEDOWŁADY POCHODZENIA TOREBKOWEGO

Najbardziej „poszkodowaną” częścią ciała jest 
przy tym ręka, której ruchy zostają 
upośledzone w najwyższym stopniu. 
Obustronne uszkodzenie korowych włókien 
biegnących w torebce wewnętrznej prowadzi 
do niedowładów wszystkich kończyn 
(quadriparesis, obustronna hemiparesa) oraz 
do innych objawów tzw. porażenia 
rzekomoopuszkowego. Trzeba dodać że 
rozwinięte niedowłady torebkowe mają 
charakter niedowładów spastycznych. 

NIEDOWŁADY POCHODZENIA 

TOREBKOWEGO CD.

NIEDOWŁADY POCHODZENIA PNIOWEGO

Cechuje upośledzenie ruchów po stronie 
przeciwnej do ogniska chorobowego 
(hemiparesis), z jednoczesnymi objawami 
uszkodzenia jednego lub kilku nerwów 
czaszkowych po stronie tego ogniska. Stan taki 
określany jest jako porażenia naprzemienne 
(hemiplegia alterna). 

Inna lokalizacja uszkodzenia w obrębie O.U.N. 
może manifestować się niedowładami którym 
towarzyszy sztywność lub wiotkość np. w 
obustronnych uszkodzeniach pomiędzy jądrami 
podstawy a korą rozwija się sztywność typu 
prkinsonowskiego, która dotyczny tak zginaczy 
jak i prostowników (dyskoordynacja pobudzeń 
ago – i antagonistów). Jak już wyżej 
wspomniano hipotonia mięśniowa w tej grupie 
mięśniowej jest wyrazem uszkodzenia 
móżdżku. 

NIEDOWŁADY POCHODZENIA 

RDZENIOWEGO

Mogą być związane zarówno z uszkodzeniem 
przebiegającym w rdzeniu dróg ruchowych jak i 
komórek ruchowych rogów przednich, a nawet 
korzonków nerwowych. Niedowłady te mogą być 
zatem pochodzenia ośrodkowego lub 
obwodowego, często jednak mają charakter 
mieszany. 

NIEDOWŁADY POCHODZENIA

 RDZENIOWEGO cd.

Niedowłady pochodzenia rdzeniowego obejmują 
odcinek ciała poniżej uszkodzenia miejsca rdzenia 
(zgodnie z unerwieniem segmentarnym) i dotyczy 
zazwyczaj obu kończyn dolnych (paraparesis), a 
w przypadku wysoko zlokalizowanego 
uszkodzenia rdzenia – wszystkich kończyn 
(tetraparesis). Czasem zmiany chorobowe nie 
obejmują całego przekroju rdzenia, a tylko pewną 
część – stąd niedowłady mogą być częściowe.

W przypadku nagłego przerwania ciągłości rdzenia 
obserwuje się całkowite zniesienie ruchów dowolnych 
(bezwład, porażenie), będące wyrazem tzw. „szoku 
rdzeniowego”. W razie uszkodzenia lub ucisku rdzenia 
na ograniczonej przestrzeni występują niedowłady typu 
odcinkowego (korzonkowego), w którym mięśnie 
unerwione przez uszkodzone lub uciśnięte korzonki 
ulegają niedowładowi wiotkoiemu, a mięśnie unerwiane 
przez odcinki rdzenia znajdujące się poniżej 
uszkodzenia objęte są niedowładem spastycznym 
(wyłącznie drogi korowo - rdzeniowej). Rozkład tych 
niedowładów pokrywa się z segmentarnym unerwienim 
mięśni i ależy od poziomu uszkodzenia rdzenia. 

NIEDOWŁADY POCHODZENIA

 RDZENIOWEGO cd.

Niedowłady (upośledzenia ruchowe), którym towarzyszy 
wzmożone napięcie mięśniowe nie wynikają z obniżenia 
siły „niedowładnych” mięsni (podtrzymywanie napięcia 
nie sprzyja zanikom mięśni). Są one natomiast przejawem 
zaburzeń sterowania ich czynnością, a nie prawidłowe 
ustawienia w ramach patologicznych synergizmów  i 
wynikające z tego ograniczenia ruchomości sprzyjają 
rozwojowi przykurczy i deformacji. Ważne przy tym jest i 
to, czy zaburzenia te dotyczą raczej napięcia 
„centralnego” co utrudnia przyjmowanie dowolnych 
pozycji czy też „obwodowego” co na odmianę utrudnia 
ruchy kończynami. Dlatego też na te właśnie elementy 
kładzie się szczególnie nacisk podczas usprawniania osób 
dotkniętych tego typu zaburzeniami, a nie na 
kształtowanie siły „nioedowładnych” mięśni. 

WYGÓROWANIE ODRUCHÓW I 

KLONUSY

 

-         

wszystkie odruchy głębokie ulegają 

wygórowaniu 
-  

wygórowanie spowodowane jest zniesieniem 

hamowania 

przez ośrodki wyższe na odruchy 

własne rdzenia
-          początkowym okresie uszkodzenia odruchy 
głębokie mogą 

być nie zmienione 

-

amplituda i czas trwania odruchu są zwiększone

-          gdy odruchy są silnie wzmożone wygórowaniu ich 

towarzyszą klonusy (rzepko – i stopotrząs)

WZMOŻENIE NAPIĘCIA MIĘŚNI

 

-         wzmożone napięcie mięśniowe ma charakter 
scyzorykowy
-         w kończynie górnej najsilniej wyrażone w 
zginaczach przedramienia, a w dolnej w prostownikach 
kolan i zginaczach podeszwowych stopy
-         szczególnie w początkowym okresie choroby 
napięcie mięśniowe może być 

-         wzmożone napięcie o charakterze spastyczności 
pojawia się jeżeli w proces patologiczny włączone 
zostają drogi tworu siatkowatego
-   wzmożone napięcie mięśniowe uwarunkowane jest 
zniesieniem działania hamującego na odruchy własne 
rdzenia (napięcie spowodowane jest odruchem na 
rozciąganie)

WZMOŻENIE NAPIĘCIA MIĘŚNI 

 

cd.

-charakter scyzorykowy :

    podczas próby przezwyciężenia napięcia 

mięśniowego  dochodzi do rozciagnięcia mięśni 
antagonistycznych
    ich zakończenia pierścieniowato – spiralne 

aktywują motoneurony  i dochodzi do skurczu tych 

mięśni 
 rozciągnięcie zakończeń Golgiego w ścięgnach 

tych mięśni wyołuje hamowanie motoneuronów  

(rozluźnienie miesni)

OSŁABIENIE LUB ZNIESIENIE 

ODRUCHÓW SKÓRNYCH 

-         najprawdopodobniej zależy od torującego 
wpływu drogi korowo – rdzeniowej na 
motoneurony , które wchodzą w skład 

polisynaptycznego łuku odruchowego

-

po stronie niedowładu 

WSPÓŁRUCHY (SYNKINEZY)

 

-         ruchy, które w sposób mimowolny dołączają się 
do ruchów dowolnych
-         powodem jest naruszenie mechanizmów 
korowych, które umożliwiają wykonywanie 
zróżnicowanych czynności
-         np. silne zaciśnięcie zdrowej ręki w pięść może 
wywołać zgięcie kończyny porażonej we wszystkich 
stawach

WSPÓŁRUCHY (SYNKINEZY) cd.

-         np. zgięcie kończyny niedowładniętej w stawie 
łokciowym powoduje uniesienie ramienia, 
odwiedzenie, pronacje przedramienia, zgięcie ręki w 
stawie nadgarstkowym, wyprost kończyn dolnych we 
wszystkich stawach
-         np. ziewanie, kaszel powoduje ruchy wyprostne 
porażonych kończyn (patologiczne odruchy postawne 
wyzwolone przez bodźce proprioceptywne powstające 
podczas ruchów szyi)