Dr hab. med. Piotr Prowans prof. PUM
Dr hab. med. Piotr Prowans prof. PUM
Oddział Kliniczny Chirurgii Plastycznej
Oddział Kliniczny Chirurgii Plastycznej
Endokrynologicznej i Ogólnej
Endokrynologicznej i Ogólnej
Leczenie odleżyn
Leczenie odleżyn
w. 4
w. 4
Owrzodzenie uciskowe
Owrzodzenie uciskowe
1853 rok:
1853 rok:
Brown-Sequard - przyczyna odleżyn to
Brown-Sequard - przyczyna odleżyn to
ucisk
ucisk
1874 rok:
1874 rok:
Leyden - utrata czucia
Leyden - utrata czucia
1908 rok:
1908 rok:
Kuster – infekcja bakteryjna
Kuster – infekcja bakteryjna
Epidemiologia
Epidemiologia
Odleżyny występują u 3% - 4%
Odleżyny występują u 3% - 4%
hospitalizowanych
hospitalizowanych
U przewlekle chorych odleżyny występują
U przewlekle chorych odleżyny występują
w 45%
w 45%
U chorych z paraplegią odleżyny
U chorych z paraplegią odleżyny
występują u 5% - 8% w ciągu roku
występują u 5% - 8% w ciągu roku
Lokalizacja odleżyn
Lokalizacja odleżyn
Guz kulszowy 28%
Guz kulszowy 28%
Krętarz 19%
Krętarz 19%
Kość krzyżowa 17%
Kość krzyżowa 17%
________________________
________________________
Pięta 9%
Pięta 9%
Kostka boczna strzałki 5%
Kostka boczna strzałki 5%
Piszczel 5%
Piszczel 5%
Rzepka 5%
Rzepka 5%
Inne okolice 13%
Inne okolice 13%
Przyczyny powstania
Przyczyny powstania
odleżyn
odleżyn
Przewlekły ucisk
Przewlekły ucisk
Brak ruchu + zła pozycja, ciężki stan ogólny, złamania,
Brak ruchu + zła pozycja, ciężki stan ogólny, złamania,
upośledzenie umysłowe, zaawansowany wiek,
upośledzenie umysłowe, zaawansowany wiek,
zaburzenia czucia
zaburzenia czucia
Niedożywienie
Niedożywienie
hypoalbuminemia, niedobory witamin, wyniszczenie
hypoalbuminemia, niedobory witamin, wyniszczenie
powodowane chorobą
powodowane chorobą
Maceracja skóry
Maceracja skóry
nietrzymanie stolca i moczu
nietrzymanie stolca i moczu
Rozkład ciśnień
Rozkład ciśnień
kapilary tętnicze 32mmHg.
kapilary tętnicze 32mmHg.
kapilary łączące k. tętnicze z
kapilary łączące k. tętnicze z
k. żylnymi 20mm Hg.
k. żylnymi 20mm Hg.
kapilary żylne 12mm Hg.
kapilary żylne 12mm Hg.
100 – 150mm Hg = materac
100 – 150mm Hg = materac
Siły ścinające (zła pozycja)
Skala Norton – ocena ryzyka powstania
odleżyny
zagrożenie < 14 p.
Stan ogólny
Stan
psychiczny
aktywność
mobilność
Nie
trzymanie
Moczu i
stolca
P
dobry
Świadomy
Chodzenie
samodzielne
Pełna
Nie
występuje
4
Średni
Apatyczny
Chodzenia z
pomocą
Lekko
ograniczona
Sporadyczn
e
3
Ciężki
Zaburzenia
świadomości
Unieruchomie
nie w wózku
Bardzo
ograniczona
Częste
2
Bardzo
ciężki
Stupor
Unieruchomie
nie w łóżku
Unieruchomi
ony
Nasilone
1
Skala Waterlow
Skala Waterlow
Budowa
(waga/wzrost)
Stan skóry
Płeć, wiek
Inne czynniki
ryzyka
Średnia 0
> Średniej 1
Otyłość 2
Wychudzenie 3
Zdrowa
0
Bibułkowata
1
Sucha
1
Obrzęknięta
1
Wilgotna zimna
1
Przebarwiona
2
Uszkodzona,
plamista
3
Mężczyzna
1
Kobieta
2
14 – 49
1
50 – 64
2
65 – 74
3
75 – 80
4
> 80
5
Niedożywienie
tkanki:
Stan teminalny
5
Zawał serca
5
Choroby naczyń
obwodowych
5
Niedobory
neurologiczne:
Stwardnienie
rozsiane
,
Cukrzyca,
paraplegia,
Wypróżnianie
Zdolność
ruchowa
Apetyt
Uszkodzenia
mózgowo-
naczyniowe
4 -
6
Pełne
/cewnikowanie 0
Okresowe
nietrzymanie moczu
1
Nietrzymanie
stolca +
cewnikowanie
2
Nietrzymanie
stolca i moczu
3
Pełna
0
Niepokój
ruchowy 1
Apatyczny
2
Ograniczona
3
Wyciąg
chirurgiczny
4
Unieruchomienie
na wózku
5
Przeciętny
0
Słaby
1
Cewnik
żołądkowy do
płynów
2
Nie przyjmowanie
pokarmu doustne
3
Operacje / urazy
ortop. :
kręgosłupa
5
poniżej pasa
trwające >2h
5
Leki:
Sterydy, cytostatyki,
przeciwzapalne
4
Skala Waterlow
Skala Waterlow
0 – 10 małe ryzyko
0 – 10 małe ryzyko
11 – 14 średnie ryzyko
11 – 14 średnie ryzyko
15 – 19 wysokie ryzyko
15 – 19 wysokie ryzyko
> 20 bardzo wysokie ryzyko
> 20 bardzo wysokie ryzyko
Powstanie odleżyny
Powstanie odleżyny
Faza wczesna – ostra (do początkowej
Faza wczesna – ostra (do początkowej
martwicy tkanek jest odwracalna!!!)
martwicy tkanek jest odwracalna!!!)
Faza przewlekła – głębokie uszkodzenie
Faza przewlekła – głębokie uszkodzenie
tkanek z towarzyszącymi objawami
tkanek z towarzyszącymi objawami
ogólnymi
ogólnymi
Stadia kliniczne odleżyny
Stadia kliniczne odleżyny
1. przekrwienie: ucisk 30 min. ustępuje po 1 h
1. przekrwienie: ucisk 30 min. ustępuje po 1 h
2. niedokrwienie: ucisk 2h – 6h ustępuje do 36h
2. niedokrwienie: ucisk 2h – 6h ustępuje do 36h
3. martwica: ucisk > 6h nie ustępuje samoistnie
3. martwica: ucisk > 6h nie ustępuje samoistnie
4. owrzodzenie
4. owrzodzenie
Skale oceny głębokości odleżyny
Skala Yarkoniego i
Kirka
Skala Shea
National Pressure
Ulcer Advisory Panel
I - zaczerwienienie
skóry
I – zaczerwienienie /
ubytek naskórka
I – zaczerwienienie
skóry
II - ubytek naskórka i
skóry
II – ubytek skóry pełnej
grubości
II – pęcherz, ubytek
skóry niepełnej
grubości
III – widoczna tkanka
podskórna
III – ubytek tkanki
podskórnej do powięzi
III – ubytek skóry i
tkanki podskórnej do
powięzi
IV – widoczne mięśnie
IV – odsłonięcie kości
IV – ubytek
podpowięziwo,
uszkodzenie kości
V – widoczna kość
VI – połączenie ze
stawem
V – duża jama z małym
ujściem
Leczenie odleżyn =
Leczenie odleżyn =
profilaktyka
profilaktyka
Zachowawcze = chirurgiczne
Zachowawcze = chirurgiczne
Odżywienie:
Odżywienie:
białko 6g%, podaż 1,2 – 2 g/kg m.c.
białko 6g%, podaż 1,2 – 2 g/kg m.c.
Hb 12-14g%
Hb 12-14g%
mikroelementy Zn, Wit. C, elektrolity
mikroelementy Zn, Wit. C, elektrolity
mawodnienie
mawodnienie
Pozycja:
Pozycja:
zmiana pozycji co 2 godz.
zmiana pozycji co 2 godz.
chorzy siedzący co 15 min. 10s. po 2 godz. leżenie
chorzy siedzący co 15 min. 10s. po 2 godz. leżenie
siły ścinające!!
siły ścinające!!
materace pneumatyczne
materace pneumatyczne
codzienna kontrola i pielęgnacja skóry
codzienna kontrola i pielęgnacja skóry
!!!!
!!!!
Pielęgnacja skóry
Pielęgnacja skóry
wentylacja, cewnik pęcherzowy, pampers, kosmetyki
wentylacja, cewnik pęcherzowy, pampers, kosmetyki
Antybiotyki
Antybiotyki
??????????
??????????
Badania mikrobiologiczne
Badania mikrobiologiczne
Opracowanie odleżyny
Opracowanie odleżyny
osmotyczne, enzymatyczne, biologiczne,
osmotyczne, enzymatyczne, biologiczne,
chirurgiczne
chirurgiczne
Operacja
Operacja
pierwotne zszycie, przeszczep skóry, płaty tkankowe
pierwotne zszycie, przeszczep skóry, płaty tkankowe
Leczenie chirurgiczne - STRATEGIA
Leczenie chirurgiczne - STRATEGIA
Rokuje chodzenie
Rokuje chodzenie
brak nawrotów
brak nawrotów
Anatomia naczyń +
Anatomia naczyń +
Zakaz wykorzystania
Zakaz wykorzystania
płatów z mięśni !!!
płatów z mięśni !!!
P. skórno-powięziowe
P. skórno-powięziowe
Mikrochirurgia – płaty
Mikrochirurgia – płaty
wolne
wolne
Nie rokuje chodzenia
Nie rokuje chodzenia
nawrót odleżyny!!!
nawrót odleżyny!!!
Anatomia naczyń !!!
Anatomia naczyń !!!
Wykorzystanie mięśni
Wykorzystanie mięśni
nieczynnych okolic
nieczynnych okolic
P. skórno-powięziowe
P. skórno-powięziowe
mięśniowe
mięśniowe
Płaty uszypułowane
Płaty uszypułowane
Przewlekłe owrzodzenie może po 20 latach
Przewlekłe owrzodzenie może po 20 latach
doprowadzić do wrzodu Marjolina (0,5%)
doprowadzić do wrzodu Marjolina (0,5%)
–
–
rak kolczysto-komórkowy !!!!
rak kolczysto-komórkowy !!!!
Hist-pat!!!
Hist-pat!!!
Pielęgnacja po operacji
Pielęgnacja po operacji
Dren
Dren
do uzyskania drenażu < 10-15mml/dobę
do uzyskania drenażu < 10-15mml/dobę
Szwy
Szwy
Usuwać po 14-21 dniach
Usuwać po 14-21 dniach
Obciążanie
Obciążanie
Stopniowe obciążanie po 21 dniach (3 tyg.)
Stopniowe obciążanie po 21 dniach (3 tyg.)