GASTRULACJA PŁAZA

POWSTAWANIE 

NARZĄDÓW  

PIERWOTNYCH PŁAZA

 

 

GASTRULACJA PŁAZA

blastoc
el

blastul
a

epibla
st

hipoblas
t

pragęb
a

warga 
grzbieto
wa

czop 
Rusconiego

warga 
brzusz
na

mezoder
ma

prajeli
to

chordomezode
rma

blastocel

gastrul
a

ektoderm
a

 

 

GASTRULACJA PŁAZA

1. W  jaju  poniżej  równika  na  skutek  segregacji  ooplazmy  ujawnia 

się 

szary półksiężyc

 – na pograniczu mikro- i makromerów.

2. Gatrulacja  rozpoczyna  się  od  pojawienia  się  w  okolicy  tego 

półksiężyca  małej 

poprzecznej  bruzdy

,  która  wpukla  się  do 

zarodka  i  wydłuża  się  na  końcach  w  formie  półksiężyca, 

podkowy,  następnie  oba  końce  łączą  się  w  koło  -  kolisty  otwór 

odcięty przez bruzdę to 

pragęba (blastoprus).

3. Fałd ograniczający 

pragębę 

od strony części animalnej to 

warga 

górna grzbietowa

, reszta kolistego fałdu to 

warga brzuszna i 

boczna.

4. Z chwilą gdy następuje zamknięcie bruzdy w 

pragębę

 ze szczytu 

blastuli  (A)  spływają 

mikromery

  w  kierunku  rowka 

wargi 

grzbietowej  i  brzusznej

  –  na  skutek  intensywnych  podziałów 

jest ich ciągle dużo, przetaczają się po brzegu wargi do wnętrza 

zarodka i rozpoczynają wędrówkę w kierunku odwrotnym.

5. Mikromery 

obrastają  część  wegetatywną 

–

 

epibolia,

  w 

konsekwencji  cały  zarodek  obrośnięty  jest 

mikromerami

  za 

wyjątkiem przestrzeni między wargami.

6. Makromery

  znajdują  się  pod  mikromerami  w  środku  zarodka, 

część  znich  jednak  pozostaje  na  powierzchni  tworząc  rodzaj 

korka – 

czop żółtkowy, czop Rusconiego

 

 

GASTRULACJA PŁAZA

7. Mikromery: 

 na powierzchni zarodka tworzą 

ektodermę

 te  które  przetoczyły  się  przez 

wargę 

grzbietową

  do  wnętrza  zarodka  i  ułożyły 

pod 

ektodermą

  na  stronie  grzbietowej 

tworzą 

chordomezodermę

  (materiał  na 

strunę grzbietową)

 te,  które  przetoczyły  się  przez 

wargę 

brzuszną

 dają materiał na mezodermę

8. 

Makromery

 tworzą 

endodermę

 

 

TWORZENIE CEWKI 

NERWOWEJ

 stadium zarodka, w którym tworzy się cewka 

nerwowa to 

neurula

 – 

proces neurulacja

 z ektodermy, od strony chordomezodermy – wzdłuż 

osi zarodka tworzy się szeroki pas cylindrycznych 

komórek – 

neuroektoderma

 tworzy ona 

płytkę nerwową

 brzegi płytki podnoszą się jako dwa 

fałdy 

nerwowe

, dążą do zamknięcia a część centralna się 

zagłębia

 ektoderma zamyka się i powstaje 

cewka nerwowa

 światło jej stanowi kanał nerwowy – 

neuroceloma

 

 pozostała część ektodermy okrywająca zarodek 

stanowi zawiązek naskórka i jego pochodnych

 

 

 

 

RÓŻNICOWANIE MEZODERMY

CHORDOMEZODERMA

MEZODERMA PRZYOSIOWA

MEZODERMA 

PRZEJŚCIOWA 

= NEFROTOM

MEZODERMA BOCZNA

SPLANCHNOTOM

(mat. na strunę grzbietową)

(mat. na układ wydalniczy i rozrodczy)

• dermatom (materiał na skórę właściwą, tk. łączną)

• miotom (materiał na mięśnie szkieletowe tułowia,
                   twarzowe, językowe)

• sklerotom (materiał na układ szkieletowy, kręgi, 
                       chrząstki międzykręgowe)

• listek trzewny - splanchnopleura

• listek ściennny -  somatopleura

 

 

1. dermatom

 – zewnętrzny listek od strony

ektodermy

 materiał na skórę właściwą, tkankę łączną

2.

 

miotom

 – wewnętrzny listek 

 materiał na mięśnie szkieletowe tułowia,

twarzowe, językowe

3. sklerotom

 – listek od strony struny 

grzbietowej 

(wokół struny grzbietowej)

 materiał na układ szkieletowy, kręgi i 

chrząstki międzykręgowe

MEZODERMA  PRZYOSIOWA

 

 

 po bokach zarodka leży mezoderma , która 

przetoczyła się przez wargę brzuszną tj. 

mezoderma boczna – splanchnotom

 w mezodermie bocznej powstaje rozwarstwienie
 dzieli się na 2 blaszki:

 listek trzewny

 – 

splanchnopleura

 – bliżej rury 

jelitowej

 listek ścienny

 – 

somatopleura

 – bliżej ściany 

ciała

 między nimi pojawia się 

wtórna jama

 ciała 

coeloma

MEZODERMA  BOCZNA

 

 

na pograniczu somitów i mezodermy 

bocznej (splanchnotomu) znajduje się 

mezoderma przejściowa – nefrotom

stanowi materiał na układ wydalniczy: 

nerki (przednercze, pranercze, nerka 

ostateczna) moczowody i narządy 

rozrodcze

MEZODERMA  PRZEJŚCIOWA

 

 

dermatom

miotom

sklerotom

neuroceloma

cewka nerwowa

nefrotom

endoderma

światło jelita

somatopleura

splanchnopleura

ektoderma

struna grzbietowa

grzebień nerwowy

mezoderma
przyosiowa

coeloma

mezoderma
boczna

mezoderma
boczna

 

 

POWSTAWANIE  SERCA

 w miejscu gdzie mezoderma trzewna styka się z endodermą jelita 

pierwotnego, gromadzi się grupa komórek zwana 

angioblastem

 

 komórki te wytwarzają najpierw 2 pęcherzyki po obu stronach jelita 

pierwotnego

 pęcherzyki zlewają się razem w jedną cewkę, stanowiącą 

zawiązek 

serca

, który łączy się następnie z naczyniami krwionośnymi

z komórek mezenchymy tworzy się cienkościenny pęcherzyk – 

wsierdzie

 (

endocardium), 

tworzy rurę

wsierdzie

 zawieszone jest na krezce

mezoderma boczna (splanchnotom) rośnie ku dołowi i obejmuje 

podwójnym woreczkiem rurkę 

wsierdzia

listek trzewny otacza wsierdzie od dołu i od góry, powstaje 

mięsień sercowy

 – 

myocardium

listek ścienny (somatopleura) utworzy 

osierdzie

 – 

pericardium

 

 

ektoderma

materiał na utworzenie serca

mezoderma boczna

endoderma

cewka wsierdzia

cewka serca

jama osierdziowa

osierdzie
pericardium

wsierdzie
endocardium

jama serca

śródsierdzie
myocardium

endoderma

ektoderma

POWSTAWANIE  SERCA

 

 

Narządy pierwotne przekształcają się w 

narządy

ostateczne 

 ektoderma powierzchniowa

  - naskórek i jego 

pochodne

 cewka nerwowa

 – system nerwowy 

 cewka jelitowa

 – nabłonki i gruczoły ukł. 

pokarmowego i oddechowego

 sklerotom

 – szkielet osiowy

 miotom

 – mięśnie 

 dermatom

 – skóra właściwa 

 z mezodermy bocznej – 

mezenchyma

 daje 

błony surowicze wyściełające jamy ciała, krew i 

naczynia krwionośne