Autakoidy
Autakoidy
Autakoidy
Autakoidy
Autakoidy ( autokoidy)
Autakoidy ( autokoidy)
Są to substancje wytwarzane przez
Są to substancje wytwarzane przez
tkankę nerwową lub inne tkanki całego
tkankę nerwową lub inne tkanki całego
organizmu, które działają miejscowo,
organizmu, które działają miejscowo,
modulując aktywność mięśni gładkich,
modulując aktywność mięśni gładkich,
nerwów, płytek krwi i innych tkanek
nerwów, płytek krwi i innych tkanek
Niektóre autokaidy działają także jako
Niektóre autokaidy działają także jako
neuroprzekaźniki w ośrodkowym
neuroprzekaźniki w ośrodkowym
układzie nerwowym lub jelitowym
układzie nerwowym lub jelitowym
układzie nerwowym
układzie nerwowym
AUTOKAIDY:
AUTOKAIDY:
-
monoaminy :
monoaminy :
histamina i serotonina
histamina i serotonina
-
poch. kwasów tłuszczowych:
poch. kwasów tłuszczowych:
prostaglandyny i leukotrieny
prostaglandyny i leukotrieny
-
Aktywują specyficzne receptory błonowe w tkankach
Aktywują specyficzne receptory błonowe w tkankach
docelowych
docelowych
-
Ich efekty są zwykle ograniczone do tkanki , w której
Ich efekty są zwykle ograniczone do tkanki , w której
powstają
powstają
-
W warunkach patologicznych znaczne ilości
W warunkach patologicznych znaczne ilości
autokaidów mogą być uwolnione do krążenia
autokaidów mogą być uwolnione do krążenia
ogólnego ( guzy nowotworowe i wstrząs
ogólnego ( guzy nowotworowe i wstrząs
anafilaktyczny)
anafilaktyczny)
-
Większość autokaidów jest natychmiast
Większość autokaidów jest natychmiast
metabolizowana do nieaktywnych związków lub
metabolizowana do nieaktywnych związków lub
niektóre podlegają wychwytowi zwrotnemu
niektóre podlegają wychwytowi zwrotnemu
Histamina i jej leki
Histamina i jej leki
histaminowe
histaminowe
Biosynteza i uwalnianie histaminy
Biosynteza i uwalnianie histaminy
Histamina jest aminą biogenną wytwarzaną przede
Histamina jest aminą biogenną wytwarzaną przede
wszystkim przez:
wszystkim przez:
-
komórki tuczne i bazofile,
komórki tuczne i bazofile,
które są licznie w skórze,
które są licznie w skórze,
przewodzie pokarmowym i układzie oddechowym
przewodzie pokarmowym i układzie oddechowym
-
komórki parakrynne
komórki parakrynne
dna żołądka, gdzie stymuluje
dna żołądka, gdzie stymuluje
wydzielanie kwasu przez komórki okładzinowe
wydzielanie kwasu przez komórki okładzinowe
Pełni również funkcję neuroprzekaźnika w OUN
Pełni również funkcję neuroprzekaźnika w OUN
Histamina powstaje przez dekarboksylację
Histamina powstaje przez dekarboksylację
aminokwasu
aminokwasu
histydyny
histydyny
Magazynowana w ziarnistościach (pęcherzykach)
Magazynowana w ziarnistościach (pęcherzykach)
komórek tucznych i bazofilów aż do jej uwolnienia
komórek tucznych i bazofilów aż do jej uwolnienia
Połączenie immunoglobuliny E (IgE) z antygenem
Połączenie immunoglobuliny E (IgE) z antygenem
IgE powoduje rozpad komórek tucznych i
IgE powoduje rozpad komórek tucznych i
uwolnienie histaminy
uwolnienie histaminy
-
Kromoglikan sodowy
Kromoglikan sodowy
i leki o podobnym
i leki o podobnym
działaniu stosowane w chorobach układu
działaniu stosowane w chorobach układu
oddechowego
oddechowego
blokują
blokują
ten proces
ten proces
Degranulację komórek tucznych (mastosytów)
Degranulację komórek tucznych (mastosytów)
może być także wyzwolona przez bakterie i leki
może być także wyzwolona przez bakterie i leki
(np. morfina)
(np. morfina)
Receptory histaminowe i ich efekty
Receptory histaminowe i ich efekty
farmakologiczne
farmakologiczne
Receptory:
Receptory:
H1
H1
H2
H2
H3
H3
H4
H4
Typowe receptory sprzężone z
Typowe receptory sprzężone z
białkiem G
białkiem G
HISTAMINA
HISTAMINA
Przekaźnik pobudzający rec H
Przekaźnik pobudzający rec H
1
1
H
H
2
2
H
H
3
3
H
H
4
4
Mięśnie gładkie,
skóra i błony Śluzowe
Komórki śródbłonka
Komórki ściany żołądka
Mięsień sercowy
OUN
Komórki
krwiotwórcze
EFEKTY FARMAKOLOGICZNE
EFEKTY FARMAKOLOGICZNE
RECEPTORY histaminowe H1 nalezą do grupy rec. Sprzężonych
RECEPTORY histaminowe H1 nalezą do grupy rec. Sprzężonych
z białkiem G, prowadzą do aktywacji kinazy białkowej
z białkiem G, prowadzą do aktywacji kinazy białkowej
W śródbłonku pobudza szlaki aktywizujące Ca2+ i syntezę NO
W śródbłonku pobudza szlaki aktywizujące Ca2+ i syntezę NO
H1i H2 –kurczy mięśnie głądkie oskrzeli i jelit ale powoduje
H1i H2 –kurczy mięśnie głądkie oskrzeli i jelit ale powoduje
rozkurcz innych w tym małych naczyń krwionośnych, pobudza
rozkurcz innych w tym małych naczyń krwionośnych, pobudza
wydzielanie kwasu żołądkowego, tworzenie obrzęków i
wydzielanie kwasu żołądkowego, tworzenie obrzęków i
pobudzenie zakończeń nerwów czuciowych
pobudzenie zakończeń nerwów czuciowych
H3 i H4- głównie OUN, autoreceptory, antagoniści zwiększają
H3 i H4- głównie OUN, autoreceptory, antagoniści zwiększają
czujność a agoniści senność, H4-są eozynofilach i neutrofilach
czujność a agoniści senność, H4-są eozynofilach i neutrofilach
zwiększając uwalnianie subst. Prozapalnych z tych komórek
zwiększając uwalnianie subst. Prozapalnych z tych komórek
Receptory H1
Receptory H1
Biorą udział w reakcjach alergicznych powodujących
Biorą udział w reakcjach alergicznych powodujących
skórne
skórne
odczyny zapalne, nieżyt nosa, zapalenie spojówek
odczyny zapalne, nieżyt nosa, zapalenie spojówek
i
i
inne
inne
formy alergii
formy alergii
Aktywacja rec.H1 w skórze i błonach śluzowych wywołuje rozkurcz
Aktywacja rec.H1 w skórze i błonach śluzowych wywołuje rozkurcz
i wzrost przepuszczalności naczyń oraz prowadzi do powstania
i wzrost przepuszczalności naczyń oraz prowadzi do powstania
rumienia ( ucieplenia i zaczerwienienia), przekrwienia, obrzęku i
rumienia ( ucieplenia i zaczerwienienia), przekrwienia, obrzęku i
zapalenia
zapalenia
Stymulacja rec.H1 na śluzowo-skórnych zakończeniach
Stymulacja rec.H1 na śluzowo-skórnych zakończeniach
nerwowych może wywołać świąd, a w płucach inicjuje odruch
nerwowych może wywołać świąd, a w płucach inicjuje odruch
kaszlowy
kaszlowy
Jeśli do krążenia uwalnia się wystarczająco dużo histaminy,
Jeśli do krążenia uwalnia się wystarczająco dużo histaminy,
całkowity opór naczyniowy i ciśnienie tętnicze spadają, co u
całkowity opór naczyniowy i ciśnienie tętnicze spadają, co u
niektórych osób może prowadzić do
niektórych osób może prowadzić do
wstrząsu anafilaktycznego
wstrząsu anafilaktycznego
Pobudzenie rec. Powoduje skurcz oskrzeli i większoścci mięśni
Pobudzenie rec. Powoduje skurcz oskrzeli i większoścci mięśni
gładkich p. pok
gładkich p. pok
Receptory H2
Receptory H2
Pobudzenie powoduje zwiększenie wydzielania
Pobudzenie powoduje zwiększenie wydzielania
kwasu solnego w żołądku
kwasu solnego w żołądku
Biorą również udział w
Biorą również udział w
reakcjach alergicznych
reakcjach alergicznych
Aktywacja rec H2 w sercu zwiększa jego
Aktywacja rec H2 w sercu zwiększa jego
kurczliwość i częstość akcji, ale sercowe efekty
kurczliwość i częstość akcji, ale sercowe efekty
działania histaminy w normalnych warunkach nie
działania histaminy w normalnych warunkach nie
są istotne
są istotne
Receptory H3
Receptory H3
Zlokalizowane w różnych tkankach na obwodzie i
Zlokalizowane w różnych tkankach na obwodzie i
na zakończeniach nerwowych
na zakończeniach nerwowych
Aktywacja tych presynaptycznych receptorów w
Aktywacja tych presynaptycznych receptorów w
mózgu hamuje uwalnianie histaminy i innych
mózgu hamuje uwalnianie histaminy i innych
neuroprzekaźników
neuroprzekaźników
Serotonina i leki
Serotonina i leki
serotoninowe
serotoninowe
Biosynteza i uwalnianie
Biosynteza i uwalnianie
serotoniny
serotoniny
Serotonina, inaczej 5-hydroksytryptamina (5-HT)
Serotonina, inaczej 5-hydroksytryptamina (5-HT)
to autakoid i neuroprzekaźnik wytwarzany
to autakoid i neuroprzekaźnik wytwarzany
głównie przez płytki krwi, komórki w jelitach i
głównie przez płytki krwi, komórki w jelitach i
neurony
neurony
Serotonina jest gromadzona i wydzielana w
Serotonina jest gromadzona i wydzielana w
pęcherzykach w obrębie komórki i wydzielana na
pęcherzykach w obrębie komórki i wydzielana na
drodze egzocytozy zależnej od wapnia
drodze egzocytozy zależnej od wapnia
Receptory serotoninowe i
Receptory serotoninowe i
ich efekty farmakologiczne
ich efekty farmakologiczne
Wyróżnia się cztery główne typy
Wyróżnia się cztery główne typy
receptorów
receptorów
serotoninowych
serotoninowych
od 5-HT1 do 5-HT4
od 5-HT1 do 5-HT4
Receptory 5-HT1 i 5-HT2 mają kilka podtypów
Receptory 5-HT1 i 5-HT2 mają kilka podtypów
oznaczonych literami (np. 5-HT1a i 5-HT1d)
oznaczonych literami (np. 5-HT1a i 5-HT1d)
Fizjologiczne efekty serotoniny w tkankach obwodowych:
Fizjologiczne efekty serotoniny w tkankach obwodowych:
Agregacja płytek krwi
Agregacja płytek krwi
Pobudzenie perystaltyki przewodu pokarmowego
Pobudzenie perystaltyki przewodu pokarmowego
Regulacja kurczliwości mięśni gładkich naczyń
Regulacja kurczliwości mięśni gładkich naczyń
Serotonina powoduje
Serotonina powoduje
skurcz naczyń krwionośnych
skurcz naczyń krwionośnych
większości łożysk naczyniowych i skurcz większości mięśni
większości łożysk naczyniowych i skurcz większości mięśni
gładkich
gładkich
W OUN bierze udział w regulacji nastroju, łaknienia, snu,
W OUN bierze udział w regulacji nastroju, łaknienia, snu,
przetwarzania emocji i bólu
przetwarzania emocji i bólu
Leki wpływające na działanie serotoniny dzielą się
Leki wpływające na działanie serotoniny dzielą się
na:
na:
-
Agonistów serotoninowych
Agonistów serotoninowych
-
Antagonistów serotoninowych
Antagonistów serotoninowych
-
Inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny
Inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny
Eikozanoidy i leki
Eikozanoidy i leki
eikozanoidowe
eikozanoidowe
Biosynteza i leki
Biosynteza i leki
eikozanoidów
eikozanoidów
Eikozanoidy wywodzą się z
Eikozanoidy wywodzą się z
kwasu arachidonowego
kwasu arachidonowego
i
i
innych 20-węglowych kw. tłuszczowych
innych 20-węglowych kw. tłuszczowych
Fosfolipaza A2
Fosfolipaza A2
, enzym aktywowany m.in. przez
, enzym aktywowany m.in. przez
uszkodzenie komórki
uszkodzenie komórki
Dwie główne grupy eikozanoidów to:
Dwie główne grupy eikozanoidów to:
Prostaglandyny
Prostaglandyny
Leukotrieny
Leukotrieny
-
Ich tworzenie rozpoczyna się reakcjami katalizowanymi przez
Ich tworzenie rozpoczyna się reakcjami katalizowanymi przez
cyklooksygenazę
cyklooksygenazę
i
i
5-lipooksygenazę
5-lipooksygenazę
Każdej prostaglandynie (PG) i każdemu leukotrienowi
Każdej prostaglandynie (PG) i każdemu leukotrienowi
przypisano literę i numeryczny indeks dolny (np. PGE2).
przypisano literę i numeryczny indeks dolny (np. PGE2).
Litera odnosi się do charakterystycznej struktury
Litera odnosi się do charakterystycznej struktury
pierścienia substancji, a cyfra indeksu wskazuje
pierścienia substancji, a cyfra indeksu wskazuje
liczbę
liczbę
wiązań podwójnych
wiązań podwójnych
w łańcuchu kwasu tłuszczowego
w łańcuchu kwasu tłuszczowego
Pierwsze wiązanie zlokalizowane przy szóstym
Pierwsze wiązanie zlokalizowane przy szóstym
węglu. Kwas arachidonowy znany jest jako
węglu. Kwas arachidonowy znany jest jako
kwas
kwas
tłuszczowy omega-6
tłuszczowy omega-6
(są to produkty końcowe
(są to produkty końcowe
eikozanoidów u osób stosujących typową dietę w
eikozanoidów u osób stosujących typową dietę w
krajach zachodnich)
krajach zachodnich)
Pierwsze podwójne wiązanie zlokalizowane przy
Pierwsze podwójne wiązanie zlokalizowane przy
trzecim węglu – kwas arachidonowy znany jest
trzecim węglu – kwas arachidonowy znany jest
jako
jako
kwas tłuszczowy omega – 3
kwas tłuszczowy omega – 3
Eikozanoidy wytwarzane z kwasów tłuszczowych
Eikozanoidy wytwarzane z kwasów tłuszczowych
omega-6 mają inne działanie niż te które
omega-6 mają inne działanie niż te które
wywodzą się z kwasów omega - 3
wywodzą się z kwasów omega - 3
Receptory eikozanoidowe i ich
Receptory eikozanoidowe i ich
efekty farmakologiczne
efekty farmakologiczne
Wszystkie eikozanoidy działają
Wszystkie eikozanoidy działają
krótko
krótko
i miejscowo
i miejscowo
Prostaglandyny
Prostaglandyny
– wykazują działanie na mięśnie
– wykazują działanie na mięśnie
gładkie , agregację płytek, przekaźnictwo nerwowe,
gładkie , agregację płytek, przekaźnictwo nerwowe,
wydzielanie gruczołowe i inne czynności biologiczne
wydzielanie gruczołowe i inne czynności biologiczne
przez aktywację specyficznych
przez aktywację specyficznych
receptorów
receptorów
prostanoidowych
prostanoidowych
w tkankach docelowych
w tkankach docelowych
Tromboksany
Tromboksany
– działają na mięśnie gładkie i
– działają na mięśnie gładkie i
agregację płytek krwi
agregację płytek krwi
Różne rodzaje tromboksanu i prostaglandyn mają
Różne rodzaje tromboksanu i prostaglandyn mają
różne działania fizjologiczne i często przeciwstawne
różne działania fizjologiczne i często przeciwstawne
np. tromboksan A2 nasila agregacje płytek,
np. tromboksan A2 nasila agregacje płytek,
prostacyklina (prostaglandyna I2) ją hamuje
prostacyklina (prostaglandyna I2) ją hamuje
Prostacyklina jest wydzielana głównie z komórek
Prostacyklina jest wydzielana głównie z komórek
nabłonka naczyń i w warunkach prawidłowych bierze
nabłonka naczyń i w warunkach prawidłowych bierze
udział w agregacji płytek
udział w agregacji płytek
TXA2, przeciwnie , jest wytwarzany i wydzielany tylko
TXA2, przeciwnie , jest wytwarzany i wydzielany tylko
po uszkodzeniu naczynia krwionośnego
po uszkodzeniu naczynia krwionośnego
PGE2 i PGI2 powodują rozkurcz naczyń w niektórych
PGE2 i PGI2 powodują rozkurcz naczyń w niektórych
łożyskach naczyniowych:
łożyskach naczyniowych:
-
Biorą udział w utrzymaniu przepływu krwi przez płuca
Biorą udział w utrzymaniu przepływu krwi przez płuca
-
Powodują rozkurcz naczyń w nerkach, regulują
Powodują rozkurcz naczyń w nerkach, regulują
przepływ krwi przez nerki i przesączania
przepływ krwi przez nerki i przesączania
kłębuszkowego
kłębuszkowego
-
Wiele prostaglandyn, w tym PGE2 stymulują
Wiele prostaglandyn, w tym PGE2 stymulują
skurcze
skurcze
macicy
macicy
i nasilają
i nasilają
motorykę przewodu
motorykę przewodu
pokarmowego
pokarmowego
-
Niektóre prostaglandyny mają również
Niektóre prostaglandyny mają również
działanie
działanie
cytoprotekcyjne na błonę śluzową p.pok
cytoprotekcyjne na błonę śluzową p.pok
Leukotrieny
Leukotrieny
Są wytwarzane głównie w komórkach zapalnych ,
Są wytwarzane głównie w komórkach zapalnych ,
takich jak komórki tuczne, granulocyty
takich jak komórki tuczne, granulocyty
kwasochłonne i zasadochłonne, obojętnochłonne,
kwasochłonne i zasadochłonne, obojętnochłonne,
marofagi
marofagi
Leukotrieny C4 i D4 są wydzielane w przypadku
Leukotrieny C4 i D4 są wydzielane w przypadku
astmy i reakcji anafilaktycznej , odgrywają ważną
astmy i reakcji anafilaktycznej , odgrywają ważną
rolę w chorobach przebiegających ze skurczem
rolę w chorobach przebiegających ze skurczem
oskrzeli
oskrzeli
Czynnik aktywujący płytki
Czynnik aktywujący płytki
(PAF)
(PAF)
Dla tworzenia się PAF potrzebna jest aktywacja
Dla tworzenia się PAF potrzebna jest aktywacja
fosfolipazy A2, np. przez trombinę, fibrynogen,
fosfolipazy A2, np. przez trombinę, fibrynogen,
jony wapnia
jony wapnia
PAF prowadzi do :
PAF prowadzi do :
Agregacji płytek krwi
Agregacji płytek krwi
Skurczu oskrzeli
Skurczu oskrzeli
Spadku ciśnienia krwi
Spadku ciśnienia krwi
Zwiększenia przepuszczalności naczyń
Zwiększenia przepuszczalności naczyń
Działanie następuje poprzez łączenie się z
Działanie następuje poprzez łączenie się z
receptorem błonowym
receptorem błonowym
Kwas arachidonowy – prekursor PAF
Kwas arachidonowy – prekursor PAF
Najistotniejszy jest udział PAF w procesach
Najistotniejszy jest udział PAF w procesach
hemostazy
hemostazy
Patofizjologicznie przyjmuje się jego udział w
Patofizjologicznie przyjmuje się jego udział w
powstawaniu skrzepów
powstawaniu skrzepów
Przez działanie kurczące na oskrzela i działanie
Przez działanie kurczące na oskrzela i działanie
chemotaktyczne przyczynia się do powstania
chemotaktyczne przyczynia się do powstania
astmy oskrzelowej
astmy oskrzelowej
Prawdopodobny jest jego udział w procesach
Prawdopodobny jest jego udział w procesach
zapalnych i alergicznych chorobach skóry
zapalnych i alergicznych chorobach skóry
Kininy
Kininy
Kininy (peptydy biologicznie aktywne) :
Kininy (peptydy biologicznie aktywne) :
Bradykinina
Bradykinina
Kalidyna
Kalidyna
Kininy powstają we krwi z a-globuliny
Kininy powstają we krwi z a-globuliny
Działanie:
Działanie:
Podwyższają pojemność minutową serca
Podwyższają pojemność minutową serca
Rozszerzają naczynia obwodowe i obniżają przez to
Rozszerzają naczynia obwodowe i obniżają przez to
ciśnienie krwi
ciśnienie krwi
Podnoszą przepuszczalność naczyń włosowatych i mogą
Podnoszą przepuszczalność naczyń włosowatych i mogą
prowadzić do obrzęków
prowadzić do obrzęków
Mają
Mają
silne
silne
działanie kurczące na oskrzela
działanie kurczące na oskrzela
Mogą zarówno kurczyć jak i rozkurczać mięśnie gładkie
Mogą zarówno kurczyć jak i rozkurczać mięśnie gładkie
Działanie polega na stymulowaniu receptorów
Działanie polega na stymulowaniu receptorów
bradykininowych B1 i B2
bradykininowych B1 i B2
Receptor B2 prawdopodobnie odpowiedzialny jest
Receptor B2 prawdopodobnie odpowiedzialny jest
za prawidłowy rozwój funkcjonalny nerek
za prawidłowy rozwój funkcjonalny nerek
Receptor B1 odgrywa istotną fizjologiczną rolę
Receptor B1 odgrywa istotną fizjologiczną rolę
przy inicjacji odpowiedzi zapalnej na chemiczne i
przy inicjacji odpowiedzi zapalnej na chemiczne i
termiczne bodźce
termiczne bodźce
Kininy mogą zatem jako mediatory pobudzenia
Kininy mogą zatem jako mediatory pobudzenia
rec. Bólu go wywołać, a przy miejscowych
rec. Bólu go wywołać, a przy miejscowych
procesach zapalnych współdziałać w powstawaniu
procesach zapalnych współdziałać w powstawaniu
charakterystycznych objawów ( wzmożony
charakterystycznych objawów ( wzmożony
przepływ krwi, tworzenie obrzęku i bólu)
przepływ krwi, tworzenie obrzęku i bólu)
