PATOMORFOLOGIA
Naczyniak
prosty (angioma simplex)
Czerniak złośliwy (melanoma malignum
s. melanoblastoma)
Włókniak mięsakowy
(fibrosarcoma)
Tłuszczakomięsak (liposarcoma)
Białaczka
(leucaemia s. leucosis)
I.
NACZYNIAK PROSTY (ANGIOMA
SIMPLEX)____________________________________________________
-
naczyniaki są nowotworami należącymi do grupy nowotworów
mezodermalnych i mezenchymalnych,
wywodzącymi się z
naczyń krwionośnych (haemangioma) lub naczyń limfatycznych
(lymphangioma)
- naczyniaki wywodzą się z pączkujących
komórek śródbłonka, tworzących zbite ogniska komórkowe i
pierwsze prymitywne światło naczynia
- te szybko rozwijające
się naczynia, zbudowane z jednorzędowej warstwy śródbłonka,
stanowią miąższ
nowotworu
- naczyniaki
(angiomata) mogą być pojedyncze lub mnogie (tzw. naczyniakowatość
- haemangiomatosis) i
często są wrodzoną zmianą rozwojową
(wówczas są prawdopodobnie guzami nienowotworowymi typu
hamartoma)
- ze względu na budowę naczyń naczyniaki
krwionośne dzieli się na naczyniaki proste (haemangioma
simplex s. capillare) i na naczyniaki jamiste (h.
cavernosum)
- taka budowa naczyniaków uzależniona jest od
oporu, na jaki natrafiają, rosnąc w podścielisku
łącznotkankowym, a mianowicie w tkance zbitej
przybierają kręty, nieregularny przebieg, a w tkance
wiotkiej rozszerzają się jamiście
-
naczyniaki nie zawsze mają torebkę łącznotkankową, rosną
często naciekowo, ale nie niszczą tkanek
sąsiadujących
obraz makroskopowy: -
naczyniak prosty jest małym guzem, barwy czerwonej lub sinej
i najczęściej
lokalizuje się w skórze lub narządach wewnętrznych (wątroba,
płuca, śledziona,
mózg)
- naczyniaki
skóry są u zwierząt słabo widoczne z powodu silnego owłosienia i
pigmentacji
powłok
- złośliwą formą nowotworu jest naczyniak
mięsakowy (angiosarcoma)
- obraz mikroskopowy
modelowany jest pod wpływem prądu krwi, tj. szerokość
światła naczynia zależy od
szybkości prądu,
grubość ściany - od ciśnienia krwi, a rozrost
na długość uwarunkowany jest napięciem
tkankowym, występującym wzdłuż ściany naczyniowej
-
neoangiogeneza naczyń włosowatych zależy od różnicy między
ciśnieniem śródtkankowym a ciśnieniem
wewnątrzwłośniczkowym
obraz
mikroskopowy: - nowotwór składa się z gęstej sieci naczyń
włosowatych przeplatających się
wzajemnie
- kapilary mają wyraźny śródbłonek, a w ich świetle
znajdują się erytrocyty
- pomiędzy naczyniami włosowatymi są obecne lite,
nieskanalizowane listewki
śródbłonka, jak również skupiska
komórek śródbłonkowych, prekursorów
przyszłych naczyń kapilarnych
- naczyniak prosty jest z reguły
otoczony torebką łącznotkankową (nie zawsze)
Naczyniaki
niezłośliwe:
a. naczyniak krwionośny
włośniczkowy (haemangioma capillare)
- zbudowany z
licznych kanalików wyścielonych jedną warstwą śródbłonka,
różnicujących się w mniej lub
bardziej dojrzałe
naczynia włosowate, naczynia tętnicze, lub, rzadko, w żylne
- najczęściej nowotwór ten spotyka się w tkance podskórnej,
błonach śluzowych i mózgu
b. naczyniak krwionośny
jamisty (haemangioma cavernosum)
- zbudowany z licznych
jam i zatok wypełnionych krwią, o ścianach łącznotkankowych
różnej grubości
- często w świetle nowotworu spotyka
się płynną krew oraz skrzepy krwi
- występuje on przede
wszystkim w wątrobie, a w dalszej kolejności w skórze i kościach
c. kłębczak (glomangioma) - wywodzi się z
komórek mioepitelialnych zespoleń tętniczo-żylnych
przypominających
nabłonek
-
komórki te otaczają cienkościenne, małe przestrzenie naczyniowe
- nowotwór rozwija
się podskórnie i jest bogato unerwiony
d. obłoniak
(haemangiopericytoma) - zbudowany z mnożących się perycytów,
tj. komórek przydanki
drobnych naczyń i naczyń włosowatych
-
przybierają one układ gwiaździsty wokół młodych proliferujących
naczyń, tworząc mankiet komórkowy
- na obwodzie znajdują
się dojrzałe włókna kolagenowe
- nowotwór najczęściej
występuje w skórze
e. naczyniak żylny (haemangioma
venosum) - składa się z żył wypełnionych krwią
Naczyniaki
krwionośne złośliwe:
a.
śródbłoniak krwionośny złośliwy (haemangioendothelioma
malignum s. haemangiosarcoma)
- często występuje w
wątrobie i śledzionie, szybko daje przerzuty i ma postać
ciemnoczerwonego ,
miękkiego guza
- mikroskopowo
obserwuje się liczne, nieregularne szczeliny wysłane atypowymi,
różnokształtnymi
komórkami śródbłonka, ułożonymi
jedno- lub dwuwarstwowo
- śródbłoniaki wykazują dużą
tendencję do pękania ścian, co czasem prowadzi do wewnętrznego
krwotoku
i śmierci zwierzęcia
b. obłoniak
złośliwy (haemangiopericytoma malignum)
- jest słabo
zróżnicowanym nowotworem, często bez okołonaczyniowego układu
perycytów, wykazującym
pełną atypię oraz liczne
figury podziału komórkowego
II. CZERNIAK ZŁOŚLIWY
(MELANOMA MALIGNUM s. MELANOBLASTOMA)___________________________
-
czerniak należy do nowotworów melanoblastycznych o bardzo
dużym stopniu złośliwości
- na ogół stanowi
patologiczną ewolucję zmian barwnikowych - znamienia
barwnikowego (naevus
pigmentosus)
- czerniak
złośliwy jest nowotworem bardzo agresywnym, gdyż wykazuje
typowy wzrost naciekowy, szybko
daje przerzuty poprzez naczynia krwionośne i
limfatyczne, drogą synaps nerwowych (płuca, mięsień
sercowy, mózg, mięśnie szkieletowe), a także jest
promieniooporny
- punktem wyjścia tego nowotworu są
najczęściej fizjologiczne skupiska komórek barwnikotwórczych
skóry,
warstwy barwnikowej siatkówki, błony śluzowej
odbytu i nadnercza
- co jest bardzo ciekawe - czasem zanika
samoistnie
- jego wzrost pobudzają hormony płciowe (estrogeny,
testosteron), dlatego rzadko pojawia się przed
okresem
dojrzewania płciowego
obraz makroskopowy: -
czerniaki są nowotworami miękkimi, na przekroju podobne do
czarno-szarego
marmuru
-
często ulegają centralnej martwicy oraz krwawieniu
obraz mikroskopowy: - nowotwór zbudowany jest z
melanoblastów (komórek barwnikotwórczych)
rozmaicie wypełnionych
melaniną, polimorficznych (okrągłych, bryłowatych -
przypominających
raka lub gwiaździstych i wydłużonych - przypominających
mięsaka) o zróżnicowanej
wielkości (małe lub duże)
- melanoblasty tworzą małe lub większe gniazda
porozdzielane rozmaicie obfitą
tkanką łączną, bogatą w liczne,
cienkościenne naczynia krwionośne o wyraźnej
tendencji do pękania
- bardzo obfite nagromadzenie się melaniny w
komórkach może spowodować albo
zupełne przesłonięcie jądra komórkowego,
powodując złudzenie, że brak go, albo
pęknięcie komórki i wydostanie się barwnika
do podścieliska
- w takiej sytuacji nowotwór jest prawie zupełnie czarny
- istnieją także czerniaki pozbawione melaniny,
wykazujące szczególną złośliwość, tzw. czerniaki
bezbarwnikowe (melanoma amelanoticum)
- stwarzają one duże
trudności diagnostyczne i wówczas konieczne jest badanie za pomocą
mikroskopu
elektronowego, które może ujawnić w cytoplazmie
melanoblastów melanosomy lub premelanosomy albo
badanie
immunohistochemiczne, np. na białko S100
- u psów są
częstymi nowotworami złośliwymi jamy ustnej
- lokalizują
się we wszystkich częściach błony śluzowej jamy ustnej, często
obejmują podniebienie, wykazują
tendencję do naciekania
okolicznych tkanek i dawania przerzutów
- czerniaki złośliwe
opisano także w przewodzie pokarmowym
III. WŁÓKNIAK MIĘSAKOWY
(FIBROSARCOMA)____________________________
_______
- włókniak mięsakowy jest
złośliwą postacią włókniaka, bogatą w fibroblasty i
fibrocyty oraz włókna
siateczkowe, ale ubogą we włókna
kolagenowe
- ze względu na dużą liczbę małych komórek
owalnych, wrzecionowatych lub różnokształtnych, nowotwór
ten nazywano dawniej mięsakiem - odpowiednio
drobno-/wielkoowalnokomórkowym,
wrzcionowatokomórkowym
lub różnokomórkowym (sarcoma micro- vel
macroglobocellulare,
fusocellulare s. sarcoma
polymorphocellulare)
- komórki mięsaka różnią się
od prawidłowych, embrionalnych fibroblastów brakiem
zdolności różnicowania
się, tj.
zatrzymują się z reguły na wczesnym etapie
dojrzewania (maturation arrest), nie produkują włókien
łącznotkankowych, dzielą się za to bardzo szybko, często
wykazują atypowe formy kariokinetyczne
- mięsaki
rozwijają się ze wszystkich rodzajów tkanki łącznej, ale
najczęściej powstają z tkanki włóknistej
spotyka się
je w: - podskórzu
-
tkance łącznej międzymięśniowej
- powięziach
-
kościach
- rzadziej w
błonach śluzowych i narządach wewnętrznych
(węzły chłonne, śledziona,
nerki)
obraz makroskopowy: - mięsaki są guzami
miękkimi, na przekroju barwy białej, przypominają
mięso rybie,
często z ogniskami martwicy i wylewami krwi
-
nowotwór rośnie szybko i naciekowo, ale stosunkowo późno daje
przerzuty, głównie drogą naczyń
krwionośnych, zwłaszcza
do płuc
obraz mikroskopowy: - obserwuje się małe,
wrzecionowate komórki, gęsto ułożone obok siebie, tworzące
chaotyczne pasma,
zawirowania lub wiązki, co miejscami przypomina
szkielet ryby
- taki układ komórek powoduje, że mają one na przekroju
różne kształty (koło, elipsa)
- komórki mięsaka mają ubogą cytoplazmę
i duże jądro o różnej zawartości
chromatyny
- podścielisko jest skąpe i zbudowane
z delikatnej siateczki włókien srebrnochłonnych
- naczynia krwionośne są nieliczne,
cienkościenne, często rozszerzone i łatwo ulegają
pękaniu, co prowadzi do wylewów
krwi wewnątrz guza nowotworowego
- mięsaki o niskim
stopniu zróżnicowania obfitują w komórki o znacznym
polimorfizmie, tj. oprócz
wrzecionowatych zawierają także
komórki różnokształtne o wyraźnej kariotypii
-
stwierdzany u psów w jamie ustnej (szczególnie u młodych)
-
mogą też się zdarzać u psów w przełyku
IV. TŁUSZCZAKOMIĘSAK
(LIPOSARCOMA)______________________________________________________
-
występują często u kotów
- mogą być wywołane przez
wirusa mięsaka kotów (feline sarcoma virus), jako wynik
rekombinacji wirusa
białaczki kotów (FLV) z sekwencjami onc
komórkowego DNA
Tłuszczakomięsaki dzieli się na:
1.
Tłuszczakomięsaki dobrze zróżnicowane (well-differentiated
liposarcomata)
- owalne lub nieforemne komórki
- obfita cytoplazma wypełniona licznymi kroplami lipidów
- duże, pleomorficzne jądro o wyraźnym jąderku
2.
Tłuszczakomięsaki śluzowate (myxoid liposarcomata)
-
małe, wrzecionowate komórki ułożone chaotycznie lub w wiązki
- zbudowany także z lipocytów i lipoblastów o różnym stopniu
zróżnicowania
- zrąb zawiera mukopolisacharydy i nikłą
ilość delikatnych włókien kolagenowych
3.
Tłuszczakomięsaki pleomorficzne (pleomorphic liposarcomata)
- utworzone z komórek o różnym kształcie i wielkości,
często z udziałem wielojądrzastych komórek
olbrzymich
- komórki te są pleomorficzne z licznymi
figurami mitotycznymi, natomiast mało jest komórek z kroplami
tłuszczu
V. BIAŁACZKA (LEUCAEMIA s.
LEUCOSIS)_______________________________________________________
- białaczka jest schorzeniem systemowym, nieodwracalnym
i progresywnym o charakterze proliferacyjnym
i
akumulacyjnym, a zarazem następuje w niej nieograniczony
rozplem komórek podobnych do mniej lub
bardziej
zróżnicowanych limfocytów, granulocytów lub erytrocytów
-
w związku z tym wyróżnia się: a. białaczkę limfatyczną
(leucaemia lymphatica s. lymphogenes)
b. białaczkę szpikową (l.
myelogenes s. myelosis)
c. białaczkę czerwonokrwinkową, czyli
erytrogenną (l. erythrogenes s.
erythrosis)
- białaczka
może mieć dwie formy rozrostowe - guzowatą (miejscową) lub
naciekową (rozlaną)
- w postaci miejscowej komórki
białaczkowe naciekają narząd w formie słoninowatych guzów, a w
postaci rozlanej powstają rozległe, zlewające się nacieki
-
najczęściej spotyka się białaczkę limfatyczną, określaną
czasem mianem chłoniakomięsaka lub chłoniaka złośliwego
(lymphoma malignum s. lymphosarcoma)
- są one monoklonalnym
rozrostem komórek układu limfoidalnego i mogą wywodzić się
zarówno z komórek linii B, jak i T
- wiele chłoniaków
złośliwych przebiega z białaczkowym obrazem krwi, a częstość
zmian hematologicznych zależy w dużym stopniu od cytologicznej
postaci tego nowotworu
- chłoniaki przebiegające z objawami
przewlekłej limfocytozy określa się zwykle mianem
chłoniako-białaczek (chłoniaki leukemiczne), zaś chłoniaki bez
zmian we krwi obwodowej - jako chłoniaki aleukemiczne
obraz
mikroskopowy: - w nerce obserwuje się obfity naciek komórek
limfoidalnych (limfoblastów, centroblastów, centrocytów)
rozsuwających kłębuszki i kanaliki, a przy znacznym zaawansowaniu
procesu nowotworowego - powodujących częściowy ich zanik
- w
nefronach nieobjętych tym procesem dochodzi do zwyrodnienia
miąższowego i szklistego
- w wątrobie psotyka się
nieregularny, zlewający się w ogniska naciek komórek
limfoidalnych, wnikający pomiędzy beleczki i do poszerzonych
wówczas kapilarów naczyniowych
- czasem widać tylko
fragmenty zniszczonego przez naciek nowotworowy gronka wątrobowego
- podobny obraz morfologiczny obserwuje się z sercu, z
zachowaniem resztek włókien mięśniowych, tkanki tłuszczowej lub
tylko małych skupisk kardiomiocytów
ogólna:
białaczka
szpikowa czyli mieloblastyczna (leucaemia myelocytica s.
myelogenes)
- polega na niepohamowanym rozroście granulocytów,
z przewagą jednego typu, przeważnie obojętnochłonnych
- we
krwi mogą się one pojawić w liczbie do kilkuset tysięcy w 1 mm3
- na tę liczbę składają się zarówno postacie dojrzałe,
jak i niedojrzałe na różnym etapie rozwoju
- jeżeli
wzrośnie liczba komórek dojrzałych z niewielkim odsetkiem komórek
niedojrzałych (5-10%), to taki stan nazywa się odczynem
białaczkowym (reactio leucaemoidea)
- granulocyty białaczkowe
nie mają wcale lub mają zmniejszoną aktywność fosfatazy
zasadowej, a u ludzi 80% z nich zawiera chromosom Philadelphia
-
białaczka szpikowa może być ostra lub przewlekła
- w postaci
ostrej, oprócz bardzo młodych postaci granulocytów, pojawiają się
także postacie niedojrzałe, natomiast nie spotyka się form
pośrednich (tzw. przerwa białaczkowa - hiatus leucaemicus)
-
obserwuje się także mieloblasty, tj. komórki z dużym jądrem o
delikatnej chromatynie i kilku jąderkach, z ziarnistościami
azurofilnymi w cytoplazmie
- ta ostatnia ma aktywność
mieloperoksydazy
- naciek białaczkowy obejmuje głównie szpik,
nadając mu kolor szary, ale może występować także w innych
narządach
- naciek przechodzi również na okostną, której
nadaje zielony kolor - zieleniak (chloroma)
- w białaczce
szpikowej przewlekłej szpik jest szaroczerwony o metalicznym
połysku
- naciek nowotworowy powoduje niszczanie kości,
odwarstwienie okostnej, a także osteoporozę niemetaboliczną
-
jeżeli w rozroście dominują inne komórki niż granulocyty i ich
prekursory, to mamy następujące typy białaczek:
a.
bazocytową, do której można zaliczyć nowotwór wywodzący się z
komórek tucznych, czyli mastocytów (matocytoma)
b.
eozynocytową
c. monocytową
d. megakariocytową
-
granulocyty białaczkowe mnożą się w podobnym tempie jak komórki
prawidłowe, ale pozostają we krwi 5-10 razy dłużej i nie
spełniają wych funkcji, np. fagocytozy, co naraża organizm na
zakażenia drobnoustrojami oportunistycznymi
- naciek
nowotworowy powoduje niedokrwistość, spadek liczby megakariocytów,
i w konsekwencji trombocytów (skaza krwotoczna), oraz rozpad
erytrocytów, a następstwie wytwarzanie z puryn dużej ilości kwasu
moczowego
szczegółowa:
- białaczka jest
rozrostem układu tworzenia jednego rodzaju krwinek białych
(limfocytów, granulocytów) w miejscu typowego ich powstawania
(szpik, węzły), w narządach krwiotworzenia z okresu płodowego
(wątroba, śledziona), a w końcu w innych narządach i tkankach
-
komórki te mogą pojawić się we krwi (białaczka leukemiczna -
leucaemia leucaemica) lub też nie wpływają do koryta naczyniowego
(białaczka aleukemiczna - leucaemia aleucaemica)
białaczka
szpikowa, czyli mieloblstyczna (leucaemia myelocytica s. myelogenes
s. myelosis)
- polega na nipohamowanym rozroście granulocytów,
z przewagą jednego typu, przeważnie granulocytów
obojętnochłonnych
- we krwi mogą się one pojawić w liczbie
do kilkuset tysięcy w 1 mm3!
- na liczbę tę składają się
zarówno postacie dojrzałe, jak i niedojrzałe będące na różnym
etapie rozwoju
- jeżeli wzrośnie liczba komórek dojrzałych
z niewielkim odsetkiem komórek niedojrzałych (5-10%) to stan taki
nazywa się odczynem białaczkowym (reactio leucaemoidea)
-
granulocyty białaczkowe nie mają wcale lub mają zmniejszoną
aktywność fosfatazy zasadowej, a 80% z nich u ludzi zawiera
chromosom Philadelphia
- białaczka szpikowa może być
ostra lub przewlekła
- w postaci ostrej, oprócz bardzo młodych
postaci granulocytów, pojawiają się także postacie niedojrzałe,
nie spotyka się natomiast form pośrednich (tzw. przerwa białaczkowa
- hiatus leucaemicus)
- obserwuje się także mieloblasty, tj.
komórki z dużym jądrem o delikatnej chromatynie i kilku jąderkach,
z ziarnistościami azurofilnymi w cytoplazmie
- ta ostatnia ma
aktywność mieloperoksydazy
- naciek białaczkowy obejmuje
głównie szpik, nadając mu kolor szary, ale może występować
także w innych narządach
- naciek przechodzi również na
okostną, której nadaje kolor zielony - zieleniak (chloroma)
…
-
rozrost układu czerwonokrwinkowego nazywa się białaczką
erytropohodną, czyli erytrozą (erythrosis s. erythromlastosis)
-
spotyka się ją u drobiu
- morfologicznie charakteryzuje się
ona obecnością komórek niedojrzałych (erytrogonii), pozbawionych
jeszcze hemoglobiny
- naciek nowotworowy gromadzi się w świetle
naczyń kapilarnych szpiku, a także narządów miąższowych
(wątroba, nerki, śledziona), nadając im ciemnowiśniową barwę
- u bydła obserwuje się białaczkę limfatyczną
(leucaemia lymphatica), obejmującą oponę twardą czaszki i rdzenia
kręgowego, w postaci płaskich, okrągłych, szarobiałych zgrubień
lub szarych, słoninowatych guzów nowotworowych umieszczonych w
przestrzeni nadoponowej, które mogą naciekać nerwy aż do okolicy
lędźwiowej