Blacharz_721[01]_Z1.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

bvbhg

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Radosław KrzyŜanowski

Wykonywanie elementów i przedmiotów z blach
z zastosowaniem narzędzi ręcznych 721[01]Z1.02

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:

mgr inŜ. Bartłomiej Marcinkiewicz

mgr inŜ. Teresa Traczyk

Opracowanie redakcyjne:

mgr inŜ. Radosław KrzyŜanowski

Konsultacja:

mgr inŜ. Jolanta Skoczylas

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 721[01].Z1.02
Wykonywanie elementów i przedmiotów wykonywanych z blachy z zastosowaniem narzędzi
ręcznych, zawartego w modułowym programie nauczania dla zawodu blacharz.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Pomiary warsztatowe

4.1.1  Materiał nauczania
4.1.2  Pytania sprawdzające
4.1.3  Ćwiczenia
4.1.4  Sprawdzian postępów

7
8
8
9

4.2. Trasowanie na płaszczyźnie

4.2.1  Materiał nauczania
4.2.2  Pytania sprawdzające
4.2.3  Ćwiczenia
4.2.4  Sprawdzian postępów

10
11
11
14

4.3. Prace wykonywane narzędziami ręcznymi

4.3.1  Materiał nauczania
4.3.2  Pytania sprawdzające
4.3.3  Ćwiczenia
4.3.4  Sprawdzian postępów

15
22
23
26

4.4. Zapotrzebowanie na materiały do wykonania elementu lub przedmiotu

4.4.1  Materiał nauczania
4.4.2  Pytania sprawdzające
4.4.3  Ćwiczenia
4.4.4  Sprawdzian postępów

27
28
29
31

4.5. Kontrola jakości wykonanych elementów

4.5.1  Materiał nauczania
4.5.2  Pytania sprawdzające
4.5.3  Ćwiczenia
4.5.4  Sprawdzian postępów

32
33
33
34

4.6. Bezpieczeństwo i higiena pracy, ochrona przeciwpoŜarowa i ochrona

środowiska

4.6.1  Materiał nauczania
4.6.2  Pytania sprawdzające
4.6.3  Ćwiczenia
4.6.4  Sprawdzian postępów

35
36
36
37

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o wykonywaniu elementów oraz

przedmiotów z blach, narzędziach stosowanych do ich wykonywania.

W poradniku zamieszczono:

–

Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś
mieć opanowane, aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej.

–

Cele kształcenia tej jednostki modułowej.

–

Materiał  nauczania  (rozdział  4),  który  umoŜliwia  samodzielne  przygotowanie  się
do  wykonania  ćwiczeń  i  zaliczenia  sprawdzianów.  Obejmuje  on  równieŜ  ćwiczenia,
które zawierają wykaz materiałów, narzędzi i sprzętu potrzebnych do realizacji ćwiczeń.
Przed  ćwiczeniami  zamieszczono  pytania  sprawdzające  wiedzę  potrzebną  do  ich
wykonania.
Po  ćwiczeniach  zamieszczony  został  sprawdzian  postępów.  Wykonując  sprawdzian
postępów  powinieneś  odpowiadać  na  pytania  tak  lub  nie,  co  oznacza,  Ŝe  opanowałeś
materiał albo nie.

–

Sprawdzian osiągnięć, w którym zamieszczono instrukcję dla ucznia oraz zestaw zadań
testowych sprawdzających opanowanie wiedzy i umiejętności z zakresu całej jednostki.
Zamieszczona została takŜe karta odpowiedzi.

–

Wykaz literatury obejmujący zakres wiadomości dotyczących tej jednostki modułowej,
która umoŜliwi Ci pogłębienie nabytych umiejętności.

JeŜeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela

lub instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną
czynność.

Jednostka modułowa: Wykonywanie elementów i przedmiotów wykonywanych z blachy

z zastosowaniem narzędzi ręcznych, której treści teraz poznasz stanowi jeden z elementów
modułu 721[01].Z1 „Technologia robót blacharskich” i jest oznaczona na zamieszczonym
schemacie na stronie 4.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie pobytu w pracowni musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpoŜarowych, wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

721[01].Z1.01

Posługiwanie się podstawowymi

pojęciami z zakresu blacharstwa

721[01].Z1

Technologia robót blacharskich

Schemat układu jednostek modułowych.

Schemat układu jednostek modułowych

721[01].Z1.02

Wykonywanie elementów i przedmiotów

z blachy z zastosowaniem narzędzi ręcznych

721[01].Z1.05

Wykonywanie elementów

i przedmiotów z blachy metodami

obróbki plastycznej i cieplnej

721[01].Z1.03

Wykonywanie elementów

i przedmiotów z blachy

z zastosowaniem maszyn

i urządzeń

721[01].Z1.04

Wykonywanie elementów

i przedmiotów z blachy

z zastosowaniem operacji

mechanicznej obróbki skrawaniem

721[01].Z1.06

Wykonywanie nierozłącznych połączeń blach

721[01].Z1.08

Wykonywanie konserwacji i naprawy

elementów i konstrukcji z blachy

721[01].Z1.07

Wykonywanie montaŜu i demontaŜu elementów

i zespołów blacharskich

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

rozpoznawać podstawowe materiały,

−

posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu blacharstwa,

−

wykonywać szkice podstawowymi technikami rysunkowymi,

−

dobierać materiały narzędzia i sprzęt do pracy,

−

stosować podstawowe przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy,

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

odczytywać i interpretować rysunki techniczne,

−

posługiwać się dokumentacją,

−

wykonywać pomiary i rysunki,

−

dobierać i zastosować odzieŜ ochronną oraz środki ochrony osobistej, w zaleŜności od
prowadzonych prac,

−

przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przewidywać i zapobiegać zagroŜeniom,

−

oceniać własne moŜliwości w działaniach indywidualnych i zespołowych,

−

stosować zasady współpracy w grupie,

−

uczestniczyć w dyskusji, prezentacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

scharakteryzować proces technologiczny z wykorzystaniem narzędzi ręcznych,

–

zaplanować proces ręcznego kształtowania blach,

–

zorganizować stanowisko do wykonywania robót zgodnie z wymaganiami ergonomii,

–

dobrać metalowe i niemetalowe materiały konstrukcyjne oraz materiały pomocnicze
do wykonania zadania,

–

przygotować blachę do obróbki ręcznej,

–

dobrać narzędzia ręczne i przyrządy pomiarowe, do wykonywanych prac blacharskich,

–

wykonać pomiary warsztatowe,

–

wytrasować kształt wykonywanego elementu zgodnie z rysunkiem,

–

wykonać prace blacharskie narzędziami ręcznymi,

–

wykonać proste operacje ręcznego tłoczenia blach,

–

dokonać konserwacji narzędzi do obróbki ręcznej blachy,

–

sporządzić zapotrzebowanie na materiały do wykonania elementu lub przedmiotu
z blachy,

–

ocenić jakość i prawidłowość prac wykonanych narzędziami ręcznymi,

–

dobrać środki ochrony indywidualnej do pracy wykonywanej narzędziami ręcznymi,

–

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej
i ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Pomiary warsztatowe

4.1.1. Materiał nauczania

Pomiarem nazywamy czynności na podstawie, których moŜna określić wartości

wymiarów  (np.  szerokości,  długości)  przedmiotu.  Celem  pomiarów  warsztatowych  jest
sprawdzenie  poprawności  wykonania  przedmiotu,  który  to  porównuje  się  z  dokumentacją
techniczną.  Oto  przykładowe  czynności,  które  naleŜy  wykonać  podczas  dokonywania
pomiarów:
–

przygotowanie wyrobu do mierzenia (np. zdemontowanie),

–

oczyszczenie powierzchni mierzonego wyrobu,

–

ustawienie przyrządu pomiarowego (np. kątomierza uniwersalnego),

–

dokonanie pomiaru,

–

odczytanie wyników pomiaru,

–

ustalenie wielkości błędu wykonanego pomiaru.

Sprawdzenie kształtu wyrobu polega z reguły na pomiarze kątów, długości krawędzi,

wielkości  średnicy  oraz  na  określeniu  chropowatości  powierzchni.  Dokładność  pomiaru
powinna być jak największa. JednakŜe większość pomiarów obarczona jest pewnym błędem.
Błąd  ten  moŜe  powstać  wskutek  np.  niedokładności  narzędzi.  Inną  przyczyną  moŜe  być
temperatura,  w  jakiej  dokonuje  się  pomiaru.  Powinna  ona  wynosić  ok.  20°C.  Jeszcze  inną
przyczyną powstania błędu jest niedoskonałości wzroku ludzkiego.

W celu dokonania pomiaru naleŜy posługiwać się odpowiednimi narzędziami. Do

pomiarów  mniej  dokładnych  uŜywa  się  przymiaru  kreskowego  z  podziałką  milimetrową.
Mierzenie  polega  na  przyłoŜeniu  przymiaru  do  krawędzi  mierzonego  przedmiotu  w  taki
sposób,  aby  zero  podziałki  pokrywało  się  z  początkiem  krawędzi  przedmiotu,  a  następnie
odczytuje  się  liczbę  odpowiadającą  krańcowej  krawędzi  przedmiotu.  W  celu  określenia  np.
grubości  blachy  musimy  posłuŜyć  się  suwmiarką.  Pomiaru  suwmiarką  dokonuje  się
w następujący  sposób:  pomiędzy  rozsunięte  szczęki  suwmiarki  wkłada  się  mierzony
przedmiot  i  dosuwa  się  suwak  do  zetknięcia  szczęk  z  krawędzią  przedmiotu.  Następnie
dokonuje  się  odczytu.  Suwmiarką  moŜemy  równieŜ  dokonać  pomiaru  średnicy  i  głębokości
otworów.  Do  pomiarów  głębokości  słuŜy  wysuwka  głębokościomierza,  wysuwka  z  korpusu
prowadnicy.  Aby  dokonać  pomiaru  średnicy  otworu  umieszcza  się  szczęki  suwmiarki  do
pomiarów  wewnętrznych  wewnątrz  otworu  i  dokonuje  odczytu.  Z  reguły  suwmiarka  ma
dokładność  pomiaru  do  0,1  mm,  jednakŜe  niekiedy  uŜywa  się  suwmiarek  o  większej
dokładności  pomiaru  (0,05  mm  i  0,02  mm).  Te  dwie  suwmiarki  róŜnią  się  nacięciami
noniusza.  Bardzo  waŜne  jest,  aby  oko  podczas  odczytu  znajdowało  się  na  wprost  podziałki,
poniewaŜ  w  przeciwnym  razie  odczyt  nie  będzie  dokładny.  Jednym  z  prostszych  pomiarów
warsztatowych jest sprawdzenie kąta prostego danego elementu. Czynność taką wykonuje się
przy  uŜyciu  kątownika,  bądź  poprzez  sprawdzenie  przekątnych.  Określenie  zaś  innego  kąta
niŜ  90

moŜna dokonać kątomierzem. W pracach warsztatowych uŜywa się zazwyczaj

kątomierzy zwykłych i uniwersalnych. Kątomierz zwykły ma wartość podziałki wynoszącą
1

. Mierzenia kąta dokonuje się poprzez przystawienie kątomierza do mierzonego kata

ustawieniu  rozwartości  ramion  tak,  aby  krawędzie  pomiarowe  przylegały  do  powierzchni
tworzących  kąt  mierzony;  między  ramionami  a  przedmiotem  nie  powinno  być  prześwitów.
Kątomierz uniwersalny słuŜy do pomiarów kątów z dokładnością do 10 lub 15 minut. Składa
się  z  dwóch  współśrodkowo  osadzonych  podzielni.  W  celu  określenia  mierzonego  kąta
odczytuje się na podziałce głównej stopnie, a na podziałce noniusza minuty.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sprawdzenia płaskości powierzchni dokonuje się za pomocą liniałów kontrolnych.

Najbardziej  pospolity  to  liniał  krawędziowy  ze  skosem  dwustronnym.  Jeden  koniec  takiego
liniału  jest  ścięty  pod  kątem  45°,  co  umoŜliwia  sprawdzenie  prostoliniowości  powierzchni
schodzących  się  pod  kątem  ostrym.  W  celu  sprawdzenia  prostoliniowości,  na  przedmiocie
umieszcza  się  liniał  i  obserwuje  pod  światło  szczelinę  między  liniałem  a  przedmiotem.  Nie
naleŜy  przesuwać  liniału  z  jednego  miejsca  na  drugie,  poniewaŜ  wtedy  krawędź  szybko  się
zuŜywa.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co nazywamy pomiarem?
2.  Jakie są przyczyny powstawania błędów pomiarowych?
3.  Co jest celem pomiarów warsztatowych?
4.  Jakie czynności naleŜy wykonać w celu dokonania pomiarów?
5.  Jakie pomiary wykonuje się podczas sprawdzania kształtu wyrobu?
6.  Jakie mogą być przyczyny powstania błędów podczas pomiarów?
7.  Jakich narzędzi uŜywa się do wykonania pomiarów mniej dokładnych?
8.  Jakim narzędziem sprawdza się grubość blachy?
9.  Jakie narzędzie słuŜy do sprawdzania kątów prostych w danym elemencie?

10. Jaką dokładność pomiaru uzyskuje się mierząc kąty kątomierzem uniwersalnym?
11. Z jaka dokładnością moŜna wykonywać pomiary suwmiarką?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dokonaj sprawdzenia poprawności wykonania trasowania prostokąta na blasze,

porównując z dokumentacją techniczną, którą dostaniesz od nauczyciela. Po zakończeniu
ć

wiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,

zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,

przygotować narzędzia pomiarowe,

sprawdzić rozmieszczenia prostokąta na blasze,

sprawdzić długości boków prostokąta,

sprawdzić przekątne w prostokącie,

sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,

sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,

zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,

10)

dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia pod względem prawidłowości sprawdzenie
trasowania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

blacha płaska z wytrasowanym prostokątem,

–

kątownik,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

liniał,

–

przymiar kreskowy,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca trasowania.

Ćwiczenie 2

Sprawdź poprawność trasowania pięciu otworów na arkuszu blachy płaskiej, porównując

z rysunkiem technicznym, który dostaniesz od nauczyciela. Po zakończeniu ćwiczenia
sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,

zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,

oczyścić powierzchnię blachy,

przygotować narzędzia pomiarowe,

sprawdzić poprawność trasowania koła,

sprawdzić średnicę otworów,

sprawdzić rozmieszczenie otworów,

sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,

sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,

10)

zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,

11)

dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia pod względem prawidłowości sprawdzenie
trasowania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

blacha płaska,

–

cyrkiel,

–

przymiar kreskowy,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca trasowania.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zdefiniować co nazywamy pomiarem?

2) określić, co jest celem pomiarów warsztatowych?

3) omówić czynności jakie naleŜy wykonać w celu dokonania pomiaru?

4) omówić rodzaje pomiarów wykonywanych podczas sprawdzania

kształtu wyrobu?

5) omówić jakie mogą być przyczyny powstawania błędów podczas

pomiarów?

6) wymienić narzędzia, którymi mierzy się grubość blachy?

7) wymienić narzędzia słuŜące do sprawdzania kątów prostych

w danym elemencie?

8) posługiwać się narzędziami pomiarowymi?

9) wykonywać pomiary kątów?

10) wykonywać pomiary liniowe?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Trasowanie na płaszczyźnie

4.2.1. Materiał nauczania

Trasowaniem nazywamy naniesienie na blachę zarysów rozwinięć, całości lub

poszczególnych  elementów  składowych  wyrobów  blacharskich.  Trasowanie  wykonujemy
zawsze  w  skali  1:1.  Od  dokładności  trasowania  zaleŜy  dokładność  wykonania  wyrobu
blacharskiego.  Trasowanie  wykonujemy  na  podstawie  dokumentacji  technicznej:  rysunku
technicznego,  karty  technologicznej  lub  szkicu  wykonanego  na  podstawie  obmiaru.
Przenoszenie zarysów elementu na blachę moŜe się odbywać na trzy sposoby:
1.  Przenoszenie poszczególnych linii tworzących zarys. Tworzenie rysunku od podstaw.
2.  PrzyłoŜenie  do  blachy  rysunku  warsztatowego  wykonanego  na  papierze  w  skali  1:1

i zapunktownie charakterystycznych miejsc, tworzących zarys elementu. Połączenie
zaznaczonych punktów liniami.

3. JeŜeli zachodzi potrzeba wytrasowania większej ilości danych wyrobów lub trasowanie

jakiegoś  elementu  jest  uciąŜliwe,  naleŜy  przygotować  szablon  z  blachy  lub  tektury  i  po
przyłoŜeniu  do  blachy  starannie  odrysowywać.  Wzorcowy  wykrój  powinien  być
przygotowany  szczególnie  precyzyjnie,  aby  uniknąć  sumowania  się  błędów  wykroju
i odrysowania.
JeŜeli trasujemy z gotowego wyrobu, wykonujemy najpierw dokładny obmiar, a wymiary

nanosimy  na  szkic  roboczy.  Szkic  naleŜy  wykonać  bardzo  uwaŜnie,  uwzględniając  naddatki
materiału  na  połączenia,  zawinięcia,  Ŝłobienia  itp.  Wymiary  zdejmowane  bezpośrednio
z wyrobu naleŜy dokładnie kontrolować. Pozwoli to uniknąć strat materiału i czasu pracy.

Przygotowanie do trasowania polega na sprawdzeniu stanu powierzchni blachy

a w szczególności  stopnia  oczyszczenia  i  wyprostowania.  Szczególnie  dokładnie  naleŜy
sprawdzić  zgodność  wymiarów  z uwzględnieniem naddatków na łączenia, zakłady, obróbkę,
zawinięcia  itp.  Dodatkowo,  jeŜeli  zachodzi  konieczność  trasowania  skomplikowanych
zarysów,  blachę  moŜna  pokryć  za  pomocą  pędzla  roztworem  kredy  z  dodatkiem  oleju
lnianego. Zwiększa to wyrazistość trasowanych linii.

Trasowanie rozpoczyna się od nakreślenia bazy traserskiej. MoŜe ją stanowić oś

przedmiotu,  lub  linia  podstawowa  umiejscowiona  moŜliwie  blisko  brzegu  arkusza.  Bazę
traserską  moŜe  stanowić  równieŜ  sama  krawędź  blachy,  pod  warunkiem,  Ŝe  jest  równa  bez
falistości, zadri załamań. Bazę traserską zawsze naleŜy obierać tak, aby straty materiału były
jak  najmniejsze,  a  pozostały  po  wycięciu  elementu  materiał  był  moŜliwie  jednym  zwartym
kawałkiem.

Po obraniu bazy traserskiej wystawiamy proste prostopadłe, odnosimy cyrklem odległości

itp.  Punkty  przecięcia,  środki  okręgów  i  wierzchołki  kątów  punktujemy  punktakiem.
Trasowanie  na  cienkich  i  miękkich  blachach  aluminiowych,  białych  stalowych,  cynkowych
i miedzianych wykonuje się miękkim ołówkiem lub mosięŜnym rysikiem, poniewaŜ blachy te
są  czułe  na  uszkodzenie.  Zbyt  głębokie  zarysowanie  twardym  rysikiem  spowodować  moŜe
złamanie blachy przy gięciu.

Podstawowe narzędzia traserskie pokazano na rysunkach nr 1 i 2.

Rys. 1. a) rysik traserski, b) punktak [2, s. 29]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 2. Liniały: a) o zukosowanej krawędzi, b) przymiar, c) z rysikiem do kreślenia łuków, d) z ołówkiem do

kreślenia linii równoległych, e) z rysikiem do kreślenia linii równoległych [2, s. 28]

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co nazywamy trasowaniem?
2.  Jaką skale stosujemy podczas trasowania?
3.  Na podstawie, czego wykonujemy trasowanie?
4.  Jakie znasz metody trasowania?
5.  Kiedy wykonujemy obmiar podczas trasowania?
6.  W jakim celu pokrywa się blachę roztworem kredy?
7.  Co to jest baza traserska?
8.  Jakie miejsca zaznaczamy dodatkowo punktakiem?
9.  Czym nanosimy trasowane linie na blachy miękkie?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przygotuj blachę do trasowania, poprzez czyszczenie i pokrycie powierzchni farbą

traserską. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,

zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,

przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,

pobrać arkusz blachy ze składowiska,

ocenić stan blachy,

wykonać czynności przygotowawcze,

sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,

sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,

10)

dokonać

samooceny

wykonanego

wiczenia

pod

względem

prawidłowości

przygotowania blachy do trasowania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

blacha stalowa czarna (zanieczyszczona w róŜnym stopniu),

–

farba traserska (kreda, woda, olej lniany),

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

papier ścierny 100,

–

pędzel płaski,

–

rękawice ochronne,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca przygotowywania blach do trasowania.

Ćwiczenie 2

Wytrasuj na blasze przedstawione na rysunku technicznym figury płaskie. Po

zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,

zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,

przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,

pobrać arkusz blachy ze składowiska,

zapoznać się z dokumentacją,

wytrasować zarysy obiektów zgodnie z dokumentacją,

sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,

sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,

zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,

10)

dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia pod względem prawidłowości i dokładności
trasowania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

blacha stalowa ocynkowana,

–

dokumentacja techniczna (rysunek przedstawiający zarys obiektów o róŜnym stopniu
trudności),

–

farba traserska (kreda, woda, olej lniany),

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

liniał,

–

punktak,

–

kątownik,

–

miara,

–

rysik traserski,

–

cyrkiel traserski,

–

młotek pobijak,

–

pędzel płaski,

–

rękawice ochronne,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca trasowania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Wytrasuj na blasze stalowej ocynkowanej rozwinięcie przedmiotu na podstawie

otrzymanego wzoru.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,

zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,

przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,

pobrać arkusz blachy ze składowiska,

wykonać obmiar przedmiotu,

wykonać wg obmiaru szkic z naniesieniem wymiarów,

wytrasować zarysy przedmiotu zgodnie ze szkicem,

sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,

sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,

10)

zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,

11)

dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia pod względem prawidłowości i dokładności
trasowanego przedmiotu.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

blacha stalowa ocynkowana,

–

przedmiot do obmiaru (np. fragment rury spustowej, pojemnik itp.),

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

liniał,

–

punktak,

–

kątownik,

–

miara,

–

rysik traserski,

–

cyrkiel traserski,

–

młotek pobijak,

–

rękawice ochronne,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca trasowania.

Ćwiczenie 4

Wytrasuj na blasze stalowej czarnej rozwinięcie walca o wysokości 200 mm i średnicy

100 mm. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  pobrać arkusz blachy ze składowiska,
5)  obliczyć wymiary arkusza blachy potrzebnej do wytrasowania walca,
6)  wykonać wg obliczeń trasowanie kształtu rozwinięcia walca,
7)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
8)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9) zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,

10) dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia pod względem prawidłowości i dokładności

trasowanego przedmiotu.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

blacha stalowa czarna,

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

liniał,

–

punktak,

–

kątownik,

–

miara,

–

rysik traserski,

–

młotek pobijak,

–

rękawice ochronne,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca trasowania

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) omówić proces trasowania?

2) przygotowywać farbę traserską?

3) przygotowywać blachę do trasowania?

4) posługiwać się narzędziami przeznaczonymi do trasowania?

5) wykonać

operacje

trasowanie

zgodnie

dokumentacją

technologiczną?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Prace wykonywane narzędziami ręcznymi

4.3.1. Materiał nauczania

Wszystkie prace wykonywane narzędziami ręcznymi wymagają duŜej dokładności oraz

wprawy. Do czynności wykonywanych narzędziami ręcznymi zaliczamy: cięcie, gięcie,
zwijanie, wciąganie, wgłębianie.

Cięcie
Operację cięcia moŜna wykonać kilkoma metodami przy pomocy narzędzi ręcznych.
Jednym z najprostszych sposobów cięcia blach cienkich jest cięcie przy pomocy

przecinaka blacharskiego oraz młotka. Przecinak blacharski róŜni się od przecinaka
ś

lusarskiego, ma dłuŜsze ostrze i kat krawędzi tnącej 30°. Aby ciąć blachę cienką naleŜy

ułoŜyć ja na metalowym podkładzie z blachy ołowianej, cynkowej bądź miękkiej stalowej
ułoŜonej na kowadle lub na nie hartowanym elemencie, na przykład kawałku szyny kolejowej
rysunku nr 3.

Rys. 3. Cięcie za pomocą przecinaka oraz młotka na szynie i na kowadle [1, s. 56]

Następnie uderzając w przecinak młotkiem przecina się blachę. Ostrze przecinaka naleŜy

prowadzić po wytrasowanej linii cięcia.

Za pomocą noŜyc ręcznych moŜna ciąć blachę stalową o grubości do 1 mm. Przy pomocy

noŜyc ręcznych dokonuje się bardziej precyzyjnego cięcia blach. Podczas cięcia noŜycami
ręcznymi naleŜy pamiętać o tym, aby noŜe noŜyc były ustawione prostopadle do płaszczyzny
ciętej blachy a rękojeść noŜyc trochę uniesiona. Odcięty fragment blachy powinien znajdować
się poniŜej ręki rysunek nr 4.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 4. Prawidłowy sposób cięcie noŜycami ręcznymi [1, s. 62]

Jeśli ten warunek nie zostanie zachowany nastąpi odkształcenie brzegów ciętej blachy

a takŜe  linia  ciecia  zostanie  odchylona  od  linii  cięcia  wytrasowanej  na  ciętym  materiale.
W trakcie  cięcia  naleŜy  cały  czas  widzieć  wytrasowana  linię,  po  której  następuje  cięcie
w związku z tym noŜyce naleŜy tak ustawiać, aby było to moŜliwe.

Cięcie do momentu zamknięcia się ostrzy noŜyc spowoduje zerwanie oraz pęknięcie

poprzeczne ciętej blachy w stosunku do linii cięcia. Na rysunku nr 5 przedstawiono
nieprawidłowy sposób cięcia noŜycami ręcznymi.

Rys. 5. Niewłaściwy sposób cięcie noŜycami ręcznymi [1, s. 62]

Blacha jest materiałem sztywnym i do wycinania róŜnych kształtów w blasze uŜywa się

odpowiednich noŜyc przedstawionych na rysunku nr 6.

a)  noŜyce proste stosowane najczęściej w zakładach blacharskich,
b)  noŜyce stosowane do cięcia prostoliniowego, przelotowego,
c)  noŜyce do wycinania otworów,
d)  noŜyce  do  wycinania  w  trudnodostępnych  miejscach  oraz  do  wycinania  krzywizn

o małych promieniach,

e)  noŜyce do wycinania po łuku,
f)  noŜyce wygięte pod kątem do cięcia twardszych i sztywniejszych blach,
g),  h)  noŜyce  mocowane  do  kowadła  lub  stołu,  posiadają  przedłuŜone  dźwignie  słuŜą

do cięcia blach o grubości do 1,5 mm.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 6. Rodzaje noŜyc ręcznych [1, s. 59]

Gięcie
Cienkie blachy moŜna zaginać: na desce obitej kątownikiem, za pomocą kleszczy

blacharskich, rysików. Zaginanie blach przy pomocy rysika odbywa się w sposób
następujący: układamy blachę na miękkim materiale np. tekturze, następnie tępym rysikiem
zamoczonym w oliwie przesuwamy po wytrasowanej linii, blacha unosi się do góry, następnie
doginamy ją ręcznie. Przy pomocy rysika moŜemy zaginać blachy tylko do grubości 0,3 mm.
Gięcie przy pomocy rysika przedstawiono na rysunku nr 7.

Rys. 7. Gięcie cienkich blach rysikiem [1, s. 76]

Gięcie blach moŜna wykonywać takŜe w imadle rysunek nr 8. Pamiętać jednak naleŜy

o zabezpieczeniu blachy przed porysowaniem w szczękach imadła. Zabezpieczeniem moŜe
być przekładka z miękkiej blachy lub kątownik. Przed rozpoczęciem gięcia naleŜy sprawdzić

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

czy  wytrasowana  linia  gięcia  wystaje  ponad  krawędź  szczęk  imadła.  Zaginanie  blach
polegające  na  bezpośrednim  uderzaniu  młotkiem  ślusarskim  w  kształtowaną  blachę
spowoduje  uszkodzenie  blachy,  dlatego  naleŜy  stosować  klocek  z  twardego  drewna  i  przez
niego  uderzać  młotkiem  w  blachę.  Wygodniejszy  w  uŜyciu  do  gięcia  blachy  jest  młotek
wykonany  z  drewna,  gumy  lub  tworzyw  sztucznych,  nie  rozciąga  i  nie  zgniata  on  blach
w trakcie kształtowania.

Rys. 8. Gięcie blach zamocowanych w imadle młotkiem [1, s. 75]

Na rysunku nr 9 przedstawiono niewłaściwy sposób gięcia blachy w imadle przy pomocy

młotka ślusarskiego.

Rys. 9. Niewłaściwy sposób gięcia blachy zamocowanej w imadle młotkiem [1, s. 75]

Gięcie blach przez uderzanie młotkiem moŜna wykonywać takŜe na zaginadłach rysunek

nr 10, kowadełkach, deskach obitych kątownikiem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 10. Gięcie blachy młotkiem na zaginadle [1, s. 76]

Do gięcia stosowane są teŜ kleszcze blacharskie. Przy pomocy kleszczy moŜna zaginać

blachy  tylko  do  pewnej  odległości  od krawędzi arkusza. Odległości ta nie moŜe przekraczać
długości  szczęk  kleszczy.  Zaginanie  blachy  kleszczami  naleŜy  wykonywać  stopniowo.
Odgięcie  blachy  od  razu  do  Ŝądanego  kąta,  spowoduje  jej  uszkodzenie  w  miejscu  gdzie
kończą się szczęki kleszczy. NaleŜy kilkukrotnie zaginać kleszczami blachę wzdłuŜ krawędzi
gięcia  stopniowo  zwiększając  kąt  zagięcia.  Tak  kształtowany  element  nie  ulegnie
uszkodzeniu.

Zwijanie
Ręczne zwijanie blachy moŜna przeprowadzić na: rurze, okrągłej belce drewnianej,

dwurogu blacharskim, drewnianych podkładkach. Zwijanie pokazano na rysunku nr 11.

Rys. 11. zwijanie ręczne blachy [1, s. 79]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zwijanie na rurze lub belce drewnianej składa się z dwóch etapów. Etap pierwszy

podwijanie brzegów arkusza na belce lub rurze. Etap drugi właściwe zwijanie. Średnica rury,
na której dokonuje się operacji zwijania musi być trochę mniejsza od średnicy zwijanego
płaszcza. Rura średnicy 200 mm ma zastosowanie dla płaszcza średnicy 220 mm.

Wciąganie
Wciąganie blach nazywa się takŜe spęczaniem stosowane jest w blacharstwie do:

−

ręcznego wykonywania naczyń walcowych z płaskich krąŜków blach,

−

zwijania kątowników z blach rysunki nr 12 i 13,

−

pasowania średnic dwóch rur zwiniętych z blachy rysunek nr 14.

Rys. 12. zwijanie ręczne kątownika [1, s. 85]

Rys. 13. zwijanie ręczne kątownika [1, s. 85]

Rys. 14. pasowanie rury [1, s. 86]

Ręczne wykonywanie naczyń walcowych z płaskich krąŜków blach.
Po wycięciu krąŜka z blachy, następuje pochylenie krawędzi na określonej szerokości.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kolejną czynnością jest wykonanie fałdowania pochylonej części. Fałdowanie wykonuje

się przy pomocy szczypiec o okrągłych szczękach, naleŜy zwrócić uwagę, aby wszystkie
fałdy były wykonane do wewnątrz lub na zewnątrz. Kolejną czynnością jest rozklepanie fałd
na obrzeŜu.

Operację rozklepania naleŜy wykonać na dwurogu blacharskim lub na szynie kolejowej.
Rozklepywanie naleŜy wykonać przy pomocy młotka obrębiaka. Obrębiakiem naleŜy

uderzać tylko w fałdę, uderzenie obok fałdy spowoduje zgniecenie blachy, utwardzenie jej
oraz ścienienie a to moŜe prowadzić do pęknięć.

Fałdowanie wykonywane za pomocą szczypiec okrągłych wykonuje się na blachach

z metali lekkich jak aluminium czy cynk o grubości do 1 mm. Fałdowanie moŜna wykonać
takŜe na klocu drewnianym odpowiednio wyŜłobionym przy pomocy młotka obrębiaka
rysunek nr 15. Na klocu drewnianym fałduje się blachy stalowe o grubości do 1 mm, a takŜe
blachy z metali lekkich o grubości w zakresie 1–1,5 mm.

Rys. 15. Fałdowanie na klocku [1, s. 85]

Blachy stalowe grubsze od 1mm zazwyczaj fałduje się z wyŜarzaniem. Blachy z metali

lekkich fałduje się zazwyczaj bez wyŜarzania.

Zwijanie kątownika giętego z blachy oraz pasowanie rur zwijanych z blachy moŜna

fałdować przy pomocy przyrządów pokazanych na rysunku nr 16.

Rys. 16. Przyrządy do fałdowania [1, s. 86]

Wgłębianie
Wgłębianie blach nazywane jest takŜe puklowaniem rysunek nr 17. Za pomocą operacji

wgłębiania moŜna otrzymać z płaskiej blachy przedmioty o kształcie: półkolistym (czasza),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

elipsoidy  i  inne.  Aby  otrzymać  przedmioty  o  Ŝądanym  kształcie  najpierw  naleŜy  wykonać
wzornik.  Wzornik najczęściej wykonuje się z twardego drewna, Ŝeliwa szarego, ewentualnie
odlewu cynkowego.

Rys. 17. Puklowanie blachy [1, s. 87]

Blachy cienkie do 2 mm wgłębia się na zimno, grubsze na gorąco, podgrzewając

w trakcie wgłębiania. Do wgłębiania ręcznego stosowane są młotki klepaki. Podczas operacji
wgłębiania  blacha  utwardza  się,  więc  jeśli  wgłębiamy  blachę  na  zimno  naleŜy  stosować
wyŜarzanie  międzyoperacyjne.  Zabieg  wyŜarzania  międzyoperacyjnego  ma  za  zadanie
zapobiegać  powstawaniu  rys  na  powierzchni  kształtowanego  elementu.  Wgłębianie  naleŜy
rozpocząć od wyklepywania od zewnątrz do wewnątrz, schemat pokazano na rysunku nr 18.
Podczas  operacji  wgłębiania  blacha  w  części  środkowej  elementu  zostaje  pocieniona,  a  na
zewnątrz  zgrubiona,  lub  nawet  sfałdowana.  Pod  koniec  wgłębiania  ewentualne  fałdy  naleŜy
wyklepać.

Rys. 18. Kolejność klepania podczas wgłębiania [1, s. 92]

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie znasz techniki ręcznego cięcia blach?
2. Jakie znasz rodzaje noŜyc do cięcia blach?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3.  Jak naleŜy posługiwać się noŜycami, aby prawidłowo dokonać operacji cięcia?
4.  Za pomocą, jakich narzędzi ręcznych dokonuje się operacji gięcia blach?
5.  Do czego słuŜą kowadełka?
6.  W jaki sposób mocuje się kowadełka i klepadła?
7.  Jakie operacje wykonuje się na dwurogach?
8.  Za pomocą, jakich przyrządów zwija się blachę?
9.  Do jakich operacji stosowane jest wciąganie blach?

10.  W jaki sposób dokonuje się fałdowania blach?
11.  Jak inaczej nazywamy wgłębianie?
12.  Za pomocą, jakich narzędzi dokonuje się operacji wgłębiania?
13.  W jakim celu wykonuje się wyŜarzanie międzyoperacyjne?
14.  Od którego miejsca na blasze rozpoczyna się wgłębianie?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj ze wskazanego arkusza blachy stalowej ocynkowanej rurę o długości 300 mm

i średnicy 180 mm. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  przygotować materiały,
5)  przygotować narzędzia do wykonania ćwiczenia,
6)  wytrasować rozwinięcie rury,
7)  wyciąć rozwinięcie rury,
8)  dokonać wstępnego podwijania brzegów,
9)  wykonać właściwe zwijanie,

10)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
11)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
12)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
13)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  dokładności  i  jakości

wykonania rury.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

blacha stalowa ocynkowana,

–

stół traserski,

–

cienkopis,

–

liniał,

–

kątownik,

–

przymiar metrowy,

–

noŜyce lewe,

–

noŜyce prawe,

–

rura stalowa średnicy 160 mm,

–

klocki drewna,

–

młotek drewniany,

–

przybory do pisania,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca wykonywania rur z blachy.

Ćwiczenie 2

Wykonaj naczynie walcowe o średnicy 300mm i wysokości 50 mm ze wskazanego

arkusza blachy. Przed przystąpieniem do wykonania ćwiczenia dobierz wszystkie potrzebne
narzędzia. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  przygotować materiały
5)  wytrasować na blasze kształt naczynia,
6)  wyciąć wytrasowane naczynie,
7)  zagiąć obrzeŜe,
8)  przeprowadzić fałdowanie,
9)  rozklepać fałdy,

10)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
11)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
12)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
13)  dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia pod względem poprawności doboru narzędzi

oraz jakości wykonanego naczynia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

blacha stalowa ocynkowana,

–

narzędzia traserskie dostępne w pracowni szkolnej,

–

narzędzia blacharskie dostępne w pracowni szkolnej,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca wykonywania naczyń.

Ćwiczenie 3

Wykonaj z arkusza blachy stalowej kątownik o wymiarach 35x35 mm i długości

400 mm. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  przygotować materiały,
5)  przygotować narzędzia do wykonania ćwiczenia,
6)  wytrasować element,
7)  wyciąć element,
8)  wygiąć element,
9)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,

10) sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
11) zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12) dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia pod względem dokładności wykonania

kątownika.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

blacha stalowa czarna,

–

stół traserski,

–

liniał,

–

kątownik,

–

rysik,

–

płyta z grubej blachy do zamocowania kowadełka,

–

kowadełko,

–

młotek drewniany,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca wykonywania kątowników blachy stalowej.

Ćwiczenie 4

Wytnij ze wskazanego przez nauczyciela arkusza blachy stalowej czarnej kwadrat

o bokach 200 mm. Jako narzędzi do cięcia uŜyj młotka i przecinaka. Po zakończeniu
ć

wiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  przygotować materiały,
5)  przygotować narzędzia do wykonania ćwiczenia,
6)  wytrasować kwadrat,
7)  wyciąć kwadrat z blachy,
8)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
9)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,

10) zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
11) dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia pod względem dokładności cięcia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

blacha stalowa czarna,

–

stół traserski,

–

rysik,

–

liniał,

–

kątownik,

–

przymiar metrowy

–

przecinak,

–

młotek ślusarski 1kg,

–

odcinek szyny kolejowej,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca cięcia blach.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 5

Wytnij ze wskazanego arkusza blachy stalowej ocynkowanej półkole o średnicy 250 mm.

Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  przygotować materiały,
5)  przygotować narzędzia do wykonania ćwiczenia,
6)  wytrasować półkole,
7)  wyciąć półkole,
8)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
9)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,

10) zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
11) dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia pod względem dokładności cięcia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

blacha stalowa ocynkowana,

–

stół traserski,

–

cienkopis,

–

liniał,

–

cyrkiel,

–

przymiar metrowy,

–

noŜyce lewe,

–

noŜyce prawe,

–

noŜyce do ciecia po łuku,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca cięcia.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wskazać narzędzia do ręcznego cięcia blach?

2) wymienić ręczne narzędzia do kształtowania blach?

3) wykonać operacje cięcia narzędziami ręcznymi?

4) giąć blachy przy pomocy ręcznych narzędzi?

5) dobrać narzędzia do zawijania blach?

6) wykonywać operacje zawijania blach?

7) opisać operację wciągania?

8) wykonywać operacje wciągania zgodnie z dokumentacją?

9) scharakteryzować operacje wgłębiania?

10) wykonywać wgłębianie zgodnie z dokumentacją?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Zapotrzebowanie na materiały do wykonania elementu lub

przedmiotu

4.4.1. Materiał nauczania

Główny materiał w blacharstwie stanowią róŜnego rodzaju blachy. Dlatego teŜ, mówiąc

o zapotrzebowaniu na materiał będziemy mieć na myśli właśnie blachę.

Ilość materiału niezbędna do wykonania danego wyrobu wynika z kształtu jego

rozwinięcia.

Ustalając rozwinięcie wyrobu naleŜy uwzględnić wszystkie naddatki na połączenia,

podgięcia, przeŜłobienia i zawinięcia.

Trasując wyrób składający się z oddzielnych elementów naleŜy zawsze robić to w taki

sposób, aby zajmowały one moŜliwie najmniej miejsca na arkuszu. Pozwoli to na znaczną
oszczędność blachy poprzez zminimalizowanie bezuŜytecznych odpadów. Prawidłowe oraz
błędne rozmieszczenie poszczególnych elementów na arkuszu przedstawia rysunek nr 19.

Rys. 19. Przykład prawidłowego i błędnego usytuowania wyrobu w obszarze arkusza [opracowanie własne]

Znając wymiary gabarytowe rozwinięcia moŜemy łatwo ustalić niezbędne, minimalne

wymiary arkusza blachy, lub (gdy elementów jest więcej) ile danych elementów zmieści się
na jednym arkuszu.

W przypadku wykonywania operacji usztywnienia obrzeŜy (np. naczynia) drutem, naleŜy

obliczyć długość usztywnionego obwodu.

Długość płaskownika podaje się w metrach bieŜących [mb] uwzględniając długość

rozwinięcia elementu i ewentualną ilość wyrobów, lub ilość płaskownika przewidzianą na
jeden wyrób z podaniem ich ilości. Śruby, nity, gwoździe itp. wylicza się w sztukach lub
kilogramach na wyrób z podaniem rodzaju (średnicy, materiału, długości).

W zakładach pracy, gdzie wykonuje się produkcję seryjną, proces technologiczny

dokumentowany  jest  odpowiednimi  kartami  technologicznymi.  Zapotrzebowanie  na  materiał
określa  karta-kwit  pobrania  materiału,  która  dotyczy  przede  wszystkim  blach.  Na  karcie
pobrania materiału widnieją takie informacje, jak:

−

rodzaj i wymiary materiału,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

nazwa wyrobu,

−

norma zuŜycia materiału na jedną sztukę wyrobu,

−

ilość sztuk wyrobu do wykonania,

−

miejsce pobrania materiału (przewaŜnie magazyn).
Zapotrzebowanie na materiał ustalić moŜna równieŜ na podstawie karty rozkroju. Główną

jej częścią jest rysunek przedstawiający usytuowanie wycinanych elementów na arkuszu
blachy.

Karta rozkroju podaje:

−

wymiary arkusza blachy,

−

ilość sztuk przypadającą na jeden arkusz,

−

sposób ułoŜenia wycinanych elementów względem arkusza,

−

ilość odpadu wykorzystywanego do dalszej produkcji.
Przykładową kartę rozkroju pokazano na rysunku nr 20.

Rys. 20. Karta rozkroju [1, s. 302]

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Z czego wynika ilość blachy niezbędna do wykonania wyrobu?
2.  Co naleŜy uwzględnić ustalając rozwinięcia wyrobu?
3.  Jak naleŜy umieszczać trasowane wyroby na arkuszu?
4.  Jak podaje się zapotrzebowanie na nity?
5.  Jakie dokumenty opisują proces technologiczny przy produkcji seryjnej?
6.  Jakie informacje zawiera karta-kwit pobrania materiału?
7.  Jakie informacje podaje karta rozkroju?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Obliczyć minimalną, wystarczającą wielkość arkusza blachy do wycięcia elementu

przedstawionego na rysunku. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  zapoznać się z dokumentacją (rysunkiem przedstawiającym rozwinięcie wyrobu),
5)  obliczyć gabaryty arkusza blachy (dodając 10 mm marginesy z kaŜdej strony wyrobu),
6)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
7)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
8)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
9)  dokonać

samooceny

wykonanego

wiczenia

pod

względem

prawidłowości

zaproponowanych rozwiązań.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

dokumentacja techniczna (rysunek przedstawiający rozwinięcie wyrobu),

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca zapotrzebowania materiałów.

Ćwiczenie 2

Sporządź kartę rozkroju dla wyrobu przedstawionego na rysunku. Po zakończeniu

wiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  zapoznać się z dokumentacją (rysunkiem przedstawiającym rozwinięcie wyrobu),
5)  ustalić rodzaj materiału (blachy),
6)  ustalić ułoŜenie elementów na arkuszu,
7)  wypełnić kartę rozkroju,
8)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
9)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,

10) zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
11) dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia pod względem prawidłowości wykonania

karty rozkroju.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

dokumentacja techniczna (rysunek przedstawiający rozwinięcie wyrobu),

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca zapotrzebowania materiałów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Na udostępnionym arkuszu blachy rozplanuj ułoŜenie wyrobu do wycięcia tak, aby

zmieściło się jak najwięcej elementów. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  pobrać arkusz blachy z miejsca składowania,
5)  zapoznać się z rysunkiem technicznym przedstawiającym wyrób,
6)  ustalić ułoŜenie elementów na arkuszu,
7)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
8)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
9)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,

10) dokonać

samooceny

wykonanego

wiczenia

pod

względem

prawidłowość

zaproponowanych rozwiązań.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

dokumentacja techniczna (rysunek przedstawiający rozwinięcie wyrobu),

–

rysik,

–

liniał,

–

kątownik,

–

miara,

–

cyrkiel traserski,

–

arkusz blachy stalowej czarnej lub ocynkowanej (wymiary arkusza powinny pozwolić
na wytrasowanie kilku elementów przedstawionych w dokumentacji).

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca zapotrzebowania materiałów.

Ćwiczenie 4

Oblicz zapotrzebowanie na materiały do wykonania 350 szt. wyrobów, jeŜeli na jeden

wyrób norma zuŜycia przewiduje: 0,5 m

blachy stalowej ocynkowanej, 3 mb drutu stalowego

4 mm, 0,1 l kwasu solnego 2% oraz 30 dkg lutu LC60.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  obliczyć ilość blachy,
5)  obliczyć ilość drutu,
6)  obliczyć ilość kwasu i cyny,
7)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
8)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
9)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,

10) dokonać

samooceny

wykonanego

wiczenia

pod

względem

prawidłowość

zaproponowanych rozwiązań.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

kalkulator,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca zapotrzebowania materiałów.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić z czego wynika ilość blachy potrzebnej do wykonania

danego wyrobu?

2) obliczyć długość rozwinięcia giętego wyrobu z blachy?

3) sporządzić kartę rozkroju?

4) rozplanować ułoŜenie elementów do wycięcia na arkuszu?

5) obliczyć minimalne wymiary arkusza blachy potrzebnego do

wycięcia wyrobu?

6) wyszczególnić, jakie dane zawiera karta-kwit pobrania materiału?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Kontrola jakości wykonanych elementów

4.5.1. Materiał nauczania

Wszystkie elementy wykonywane narzędziami ręcznymi naleŜy wykonać zgodnie

z dokumentacją techniczną. Kontrolę jakości wykonuje się na podstawie kart instrukcyjnych
dla kontroli jakości. Na rysunku nr 21 pokazano przykładową kartę instrukcyjną dla kontroli
jakości.

Rys. 21. Karta instrukcyjna dla kontroli jakości [1, s. 299]

W karcie instrukcyjnej dla kontroli jakości podane są wymiary podlegające kontroli oraz

narzędzia,  jakimi  naleŜy  się  posłuŜyć  w  trakcie  dokonywania  kontroli.  Ponadto  instrukcja
zawiera  rysunek  warsztatowy  kontrolowanego  elementu  oraz,  informacje,  które  nie
są  zaznaczone  na  rysunku.  NaleŜy  zwrócić  na  zachowanie  wymiarów  zgodnych
z dokumentacją.

Szczególnie dokładnie naleŜy dokonać kontroli przedmiotów wykonywanych ręcznie.

Związane  jest  to  z  tym,  Ŝe,  prace  wykonywane  ręcznie  są  bardzo  trudne  i  wymagają  duŜych
umiejętności  oraz  dokładności.  Elementy,  które  zostały  wykonywane  przy  pomocy  operacji
wciągania  i  wgłębiania  naleŜy  bardzo  dokładnie  sprawdzać.  Dokładność  sprawdzania  jest
wymagana,  poniewaŜ  w  trakcie  kształtowania  mogą  powstać  rysy,  które  nie  zostaną
zauwaŜone  przez  osobę  wytwarzającą.  Dodatkowe  utrudnienie  sprawia  światło,  które  na
powierzchniach kulistych często uniemoŜliwia sprawdzenie czy nie powstały rysy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczenia.

1. Na podstawie, jakiego dokumentu naleŜy dokonać sprawdzenia prawidłowości

wykonanych przedmiotów?

2. Co zawiera karta instrukcyjna dla kontroli jakości?
3. Jakie uszkodzenia mogą powstać podczas wykonywania przedmiotów przy pomocy

wciągania i wgłębiania?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Na podstawie dokumentacji procesu technologicznego dobierz niezbędne narzędzia do

wykonania kontroli jakości wykonanego przedmiotu. Po zakończeniu ćwiczenia sporządź
notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  przeczytać dokumentacje,
5)  dobrać narzędzia kontrolno-pomiarowe,
6)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
7)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
8)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
9)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  prawidłowości  doboru

narzędzi.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

dokumentacja procesu technologicznego,

–

narzędzia kontrolno pomiarowe znajdujące się w pracowni szkolnej,

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca kontroli jakości.

Ćwiczenie 2

Na podstawie dokumentacji procesu technologicznego dokonaj kontroli jakości

wskazanego przez nauczyciela kątownika wygiętego ręcznie z blachy. Po zakończeniu
ć

wiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6)  dokonać kontroli jakości,
7)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
8)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
9)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,

10) dokonać

samooceny

wykonanego

wiczenia

pod

względem

poprawności

przeprowadzenia kontroli jakości.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

kątownik wygięty ręcznie z blachy,

–

dokumentacja procesu technologicznego,

–

suwmiarka,

–

przymiar metrowy,

–

kątownik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca kontroli jakości.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić na podstawie jakiego dokumentu dokonuje się kontroli

jakości wykonanych przedmiotów?

2) dobrać narzędzia do kontroli na podstawie dokumentacji?

3) dokonać kontroli jakości wykonanych przedmiotów na podstawie

dokumentacji?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Przepisy bhp ochrony przeciwpoŜarowej i ochrony

środowiska

4.6.1. Materiał nauczania

Zgodnie z klasyfikacją zawodów i specjalności blacharze wykonują prace produkcyjne,

remontowo-modernizacyjne  oraz  prototypowe  w  zakresie  obróbki  i  kształtu  elementów
z blachy  i  profili  kształtowych,  na  potrzeby  ogólne  przemysłu  i  budownictwa,  a  takŜe
lotnictwa,  wyposaŜenie  statków,  przemysłu  samochodowego,  renowacji  zabytków  oraz
codziennego  uŜytku.  Większość  prac  wykonywanych  jest  w  warsztatach.  Wobec  tego
wymagania ogólne dla pomieszczeń, stanowiska pracy blacharza są następujące:

−

wysokość – minimum 3,0 m,

−

rozmieszczenie stołów i innych urządzeń, maszyn, szaf – takie, aby przejścia między
nimi wynosiły: 75 cm – w przypadku jednego pracownika (w uzasadnionych
przypadkach dopuszcza się 50 cm); 100 cm – w przypadku konieczności jednoczesnego
poruszania się osób w przeciwnych kierunkach,

−

drogi transportowe w warsztacie powinny być:
b = a + 30 cm – dla ruchu pieszego jednokierunkowego,
b = 2a + 60 cm – dla ruchu pieszego dwukierunkowego,
gdzie a – szerokość ładunku niesionego przez pracownika,
b – szerokość drogi transportowej.

−

podłoga – równa , nieśliska, niepyląca bez progów pomiędzy pomieszczeniami.

Prawidłowa organizacja stanowiska roboczego blacharza powinna zapewniać bezpieczne

i  łatwe  wykonywanie  pracy  w  wyniku  stosowania  odpowiedniej  ochrony  przed  czynnikami
niebezpiecznymi  (urazami),  szkodliwymi  i  uciąŜliwymi  (hałas,  wibracje,  duŜe  i  zbędne
obciąŜenie  pracownika).  Na  kaŜdego  z  pracowników  jednocześnie  zatrudnionych
w  pomieszczeniach  stałej  pracy  powinno  przypadać  13  m

wolnej objętości pomieszczenia

oraz co najmniej 2 m

wolnej powierzchni podłogi.

Stół warsztatowy powinien spełniać poniŜsze wymagania:

wysokość 80–90 cm,

mieć mocną konstrukcję,

blat odporny na uderzenia.

Narzędzia blacharskie powinny być utrzymywane w dobrym stanie technicznym.

Bezpieczeństwo pracy blacharza w duŜej mierze zaleŜy od jakości narzędzi. Wszelkiego typu
sprzęt pomocniczy powinien być równieŜ utrzymywany w dobrym stanie technicznym.
Zabrania się uŜywania narzędzi i sprzętu uszkodzonego.

Podczas pracy na stole powinny znajdować się tylko te narzędzia, które są niezbędne

do wykonania pracy. JeŜeli jest to moŜliwe, powinny być one poukładane na stole w zasięgu
ręki blacharza.

Roboty blacharskie stwarzają moŜliwość skaleczenia blachą. Z tego teŜ względu zaleca

się, aby pracownik podczas przenoszenia, układania czy cięcia lub kształtowani blachy
uŜywał rękawic ochronnych. Blacharze powinni być zaopatrzeni w podręczną apteczkę ze
ś

rodkami dezynfekującymi i opatrunkowymi.

W miejscu pracy nie wolno gromadzić zbędnych materiałów łatwo palnych. Powinny być

one składowane w miejscu przeznaczonym do tego celu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jaka powinna być minimalna wysokość w pomieszczeniach, w których znajdują się

stanowiska pracy blacharza?

2. Jaka powinna być minimalna szerokość przejścia pomiędzy stołami warsztatowymi

w przypadku pracy jednego pracownika?

3. Ile wynosi szerokość drogi transportowej w warsztatach dla ruchu pieszego

jednokierunkowego?

4. Jakie wymogi musi spełniać podłoga w pomieszczeniach blacharskich?
5. Ile wynosi powierzchnia wolnej przestrzeni podłogi na jednego pracownika

w pomieszczeniu stałej pracy?

6.  Jaką wysokość powinien mieć stół warsztatowy?
7.  Kiedy wolno pracownikowi pracować uszkodzonymi narzędziami?
8.  Jakie środki ochrony indywidualnej powinien stosować pracownik podczas przenoszenia

blach?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dobierz środki ochrony indywidualnej do pracy wykonywanej narzędziami ręcznymi.

Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
2)  zaplanować przebieg wykonania ćwiczenia – plan zapisać w notatniku,
3)  przestrzegać zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4)  dobrać środki ochrony indywidualnej,
5)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
6)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
7)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
8)  dokonać  samooceny  wykonanego  ćwiczenia  pod  względem  prawidłowości  dobrania

rodków ochrony osobistej.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do zadania,

–

rodki ochrony indywidualnej dostępne w pracowni szkolnej,

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca środków ochrony osobistej.

Ćwiczenie 2

Podczas wykonywania pracy zastosuj przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy.

Po zakończeniu ćwiczenia sporządź notatkę.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

czynności,

5)  sporządzić w notatniku notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia,
6)  sformułować wnioski z realizacji ćwiczenia w formie ustnej,
7)  zaprezentować efekt wykonanego ćwiczenia,
8)  dokonać samooceny wykonanego ćwiczenia pod względem prawidłowości przestrzegania

przepisów bhp.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do zadania,

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić minimalną wysokość w pomieszczeniach, w których

znajduje się stanowisko pracy blacharza?

2) określić

minimalną

szerokość

przejść

pomiędzy

stołami

warsztatowymi?

3) określić wymogi jakie musi spełniać podłoga w pomieszczeniach

blacharskich?

4) określić wysokość stołu warsztatowego?

5) omówić, jakie środki ochronne powinien posiadać pracownik

podczas transportu ręcznego blachy?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1. Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.
2. Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3. Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4. Test zawiera 20 zadań o róŜnym stopniu trudności. Są to zadania wielokrotnego wyboru.
5. Za kaŜdą poprawną odpowiedź moŜesz uzyskać 1 punkt.
6. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi. Dla kaŜdego zadania podane

są cztery moŜliwe odpowiedzi: a, b, c, d. Tylko jedna odpowiedź jest poprawna; wybierz
ją i zaznacz kratkę z odpowiadającą jej literą znakiem X.

7. Staraj się wyraźnie zaznaczać odpowiedzi. JeŜeli się pomylisz i błędnie zaznaczysz

odpowiedź, otocz ją kółkiem i zaznacz ponownie odpowiedź, którą uwaŜasz za poprawną.

8. Test składa się z dwóch części. Część I zawiera zadania z poziomu podstawowego,

natomiast w części II są zadania z poziomu ponadpodstawowego i te mogą przysporzyć Ci
trudności, gdyŜ są one na poziomie wyŜszym niŜ pozostałe (dotyczy to pytań od 15 do
20).

9. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

10. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ rozwiązanie

zadania na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci czas wolny.

11. Po rozwiązaniu testu sprawdź czy zaznaczyłeś wszystkie odpowiedzi na KARCIE

ODPOWIEDZI.

12. Na rozwiązanie testu masz 45 min.

Powodzenia

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Celem pomiarów warsztatowych jest

a)  obejrzenie materiału.
b)  przeliczenie ilości zuŜytego materiału.
c)  sprawdzenie, czy wyrób nie ma usterek.
d)  sprawdzenie poprawności wykonania przedmiotu.

2. Pomiarem nazywamy czynności

a)  dąŜące do określenia kształtu wyrobu.
b)  na podstawie, których moŜna określić wielkość materiału.
c)  na podstawie, których moŜna określić wartości wymiaru przedmiotu.
d)  mające na celu określenie materiału z jakiego został wykonany przedmiot.

3. Podczas pomiarów warsztatowych dokładność pomiaru powinna być

a)  umiarkowana.
b)  jak największa.
c)  mało dokładna.
d)  jak najmniejsza.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. Minimalna wysokość stołu warsztatowego to

a)  65 cm.
b)  70 cm.
c)  75 cm.
d)  85 cm.

5. Czy pracownikowi wolno pracować uszkodzonymi narzędziami?

a)  Nie.
b)  Tak, zawsze.
c)  Tak, ale po obejrzeniu narzędzi przez pracownika bhp.
d)  Tylko wtedy gdy, narzędzia nadają się jeszcze do uŜytku.

6. Czy podczas przenoszenia blach pracownik musi mieć załoŜone rękawice ochronne?

a)  nie.
b)  tak.
c)  tylko wtedy gdy blacha jest ostra.
d)  tylko wtedy gdy blacha ma grubość 0,5 mm.

7. Wielkość arkusza blachy przeznaczonej do wykonania jednego egzemplarza wyrobu

wynika z
a)  rodzaju blachy.
b)  sposobu wycinania.
c)  ilości egzemplarzy wyrobu.
d)  wielkości rozwinięcia wyrobu.

8. W produkcji seryjnej, sposób ułoŜenia wycinanych elementów względem arkusza podaje

a)  karta rozkroju.
b)  karta-kwit pobrania materiału.
c)  instrukcja wykonania wyrobu.
d)  dokumentacja techniczna wyrobu.

12. W zakładach pracy, gdzie wykonuje się produkcję seryjną, proces technologiczny

dokumentowany jest
a)  instrukcjami wykonania.
b)  kartami technologicznymi.
c)  opisami technicznymi wyrobu.
d)  dokumentami wydania materiału.

10. W przecinaku blacharskim kąt krawędzi tnącej wynosi?

a)  20°.
b)  25°.
c)  30°.
d)  35°.

11. Przy pomocy noŜyc ręcznych moŜna ciąć blachę stalową o grubości do

a)  0,5 mm.
b)  1,0 mm.
c)  1,5 mm.
d)  2,0 mm.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12. Przy pomocy kowadełka moŜna przeprowadzać operację

a)  gięcia.
b)  wgłębiania.
c)  fałdowania.
d)  puklowania.

13. Fałdowanie moŜna wykonać za pomocą?

a)  rysika.
b)  imadła.
c)  szczypiec.
d)  kombinerek.

14. Wgłębianie inaczej nazywamy

a)  zaginaniem.
b)  trasowaniem.
c)  puklowaniem.
d)  punktowaniem.

15. Wzornik do wgłębiania nie moŜe być wykonany z

a)  Ŝeliwa białego.
b)  Ŝeliwa szarego.
c)  twardego drewna.
d)  odlewu cynkowego.

16. Karty instrukcyjne dla kontroli jakości zawierają

a)  wykaz stali.
b)  wykaz narzędzi.
c)  wykaz materiałów.
d)  wykaz narzędzi pomiarowych.

17. Gięcia nie wykonuje się na

a)  klepadle.
b)  zaginadle.
c)  kowadełku.
d)  desce z krawędzią obitą kątownikiem.

18. Na jeden wyrób z blachy potrzeba 13 szt. nitów zrywanych oraz 1,05 mb drutu Φ3 mm,

ile nitów i drutu potrzeba do wykonania 25 szt. wyrobów?
a)  13 szt. nitów i 25 mb drutu.
b)  23 szt. nitów i 1,05 mb drutu.
c)  25 szt. nitów i 26,25 mb drutu.
d)  325 szt. nitów i 26,25 mb drutu.

19. Jakie wymiary posiadał będzie arkusz blachy potrzebny do wycięcia dwóch okręgów

o średnicy 235 mm z marginesami 10 mm z kaŜdej strony okręgu?
a)  231x501 mm.
b)  235x502 mm.
c)  240x518 mm.
d)  255x510 mm.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ……………………………………………………..

Wykonywanie elementów i przedmiotów z blach z zastosowaniem narzędzi
ręcznych

Zakreśl poprawną odpowiedź

Numer

pytania

ODPOWIEDŹ

Punkty

Razem: