1. MOWA SKIEROWANA DO DZIECI- RYS HISTRYCZNY:

• S. B. LINDE – jako pierwszy odnotował przejawy tego zjawiska – słowa „od mamek używane” : cacy, caca, bla!

• KAPUŚCIŃSKI, KOSIŃSKI, BRANSTIERN-PHANHAUSER- próby ustalenia zasobów wyrazów dziecięcych występujących w polszczyźnie

• J. Baudouin do Courtenay- pionier polskich badań pedolingwistycznych- nie uznawał podawania dzieciom pseudouproszczeń

• K. Appel- język dziecinny występuje we wszystkich językach

• J. Zborowski- umieszczał to zjawisko w sferze języka familijnego

• K. Handke- inicjatorka uczynienia języka familijnego przedmiotem oddzielnych badań (współczesna)

• A. Gawroński- „język dziecinny” wnosi dużą wartość uczuciową – modyfikacje spółgłosek, przeciągnie samogłosek, reduplikacje, hypocoristica, deminutywa

• Branstiern-Phanhauser- istotnym czynnikiem wpływającym na rozwój „język dziecinnego” jest chęc ułatwiena dziecku rozumienia mowy otoczenia- pozytywny stosunek

• Z Klemensiewicz- stosunek negatywny- szkodliwy zwyczaj sztucznego spieszczania, pozbawianie dobrego wzoru, prawidłowy rozwój wymaga dawania przez otoczenie dobrych wzorców

• P Dąbrowski- z jednej strony język dziecinny może pomóc pokonać dziecku pewne trudności artykulacyjne, jednocześnie może być on też przyczyną opóźnionego rozwoju mowy

współcześni badacze:

• L. Kaczmarek- poprawne mówienie dorosłych do małych dzieci jest niezwykle ważne dla prawidłowego rozwoju mowy- negatywny stosunek

• M. Zarębina- starała się mówić do dzieci nie po dziecinnemu, wyjątek- leksyka

• P. Smoczyński- język dziecinny może być przyczyną „pewnych zboczeń”, z drugiej strony onomatopeje pomagają przyswoić dziecku słownictwo

• J.T. Kania- dziecko paradoksalnie uczy się mowy dziecięcej od dorosłych, którzy do niego tak mówią

• S. Schuman- psycholog- z dzieckiem należy dużo rozmawiać, niezależnie od tego cy rozumie nasze słowa czy nie- dziecko musi nieustannie przebywać w przestrzeni mowy

światowe badania- lata 60-te i 70-te :

• C. Snow- mowa dziecięc pomocna w przyswajaniu języka

• K. Ohnesorg- organizator pierwszej konferencji na ten temat (Brno- 1970)

• Ch. Ferguson-

2. TRZY PODSTAWOWE STANOWISKA BADACZY DOTYCZĄCE WPŁYWU CDS NA ROZWÓJ MOWY DZIECKA:

1. mówienie do dziecka „po dziecinnemu” prowadzi do zahamowań i zaburzeń rozwoju mowy- zwolennik Leon Kaczmarek, taki sposób widzenia dominuje wśród większości polskich prac logopedycznych

2. używanie w stosunku do dziecka „języka nianiek” ułatwia mu rozumienie i przyswajanie mowy- zwolennik H. Olechnowicz- uważa, że dziecko zaczynajace mówić powinno się stykać z takimi środkami wyrazu jakimi dysponuje

3. stanowisko trzecie jest kompromisem między dwoma wyżej wymienionymi i sprowadza się do stwierdzenia, że pewne cechy języka, jakiego używa się w stosunku do małych dzieci mogą pozytywnie oddziaływać na rozwój jego mowy, inne zaś mogą ten rozwój ograniczać – zwolennicy widzą i dobre i złe strony:

• dobre- np. wolniejsze tempo mówienia używanie odpowiedniego zasobu leksykalnego,

• szkodliwe- np. skracanie, spieszczanie, infantylizacja fonetyczna

2. PROBLEMY TERMINOLOGICZNE:

• wielość określeń- najczęściej „język dziecinny” i „język dziecięcy”

• język dziecięcy to nie tylko określenie sposobu w jaki dorośli mówią do dzieci, ale także język jakim posługują się dzieci

• same terminy dziecinny i dziecięcy są niejednoznaczne: dziecięcy 'odnoszący się dla dziecka, przeznaczony dla dziecka' dziecinny ' charakterystyczny dla dziecka' lub 'ten kto jest naiwny, niepoważny, nierozsądny'

• problem pojawia się także podczas tłumaczenia prac obcojęzycznych, w niektórych pracach angielskie terminy w ogóle nie są tłumaczone

• wielość określeń na językowe kontaktowanie się dzieci i dorosłych świadczy o jego nieostrości i niejednoznaczności

• w najnowszych opracowaniach pojawiają się terminy język kierowany do dzieci i mowa skierowana do dziecka jako polskie odpowiedniki CDS

• kryteria tworzenia nazw określających CDS:

• nazwy wskazujące na sposób mówienia osób zwracających się do dziecka- dziecinna wymowa rodziców, język dziecięcy osób starszych

• nazwy wskazujące na nadawcę- język matek, mowa nianiek

• nazwy podkreślające adresatów- język kierowany do dzieci, mowa skierowana do dziecka

• nazwy odnoszące się do zabarwienia emocjonalnego wypowiedzi- mowa pieszczona, mowa pieszczotliwa

CDS- termin aktualnie używany najczęściej, ze względu na swoją przejrzystość.

Zalety: jako adresaci mieszczą się w nim niemowlęta i starsze dzieci, nie ogranicza także rozmówców dziecka tylko do rodziców

4. CECHY CHARAKTERYSTYCZNE CDS:

• CEL: funkcja fatyczna- nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktu z dzieckiem ( nie wymiana informacji tak jak w rozmowach dorosłych)

• nawiązywanie i wygaszanie kontaktu:

-dorośli między sobą- kontakt rozpoczyna i wygasza jedna z osób

-dorośli do dzieci- tylko dorosły jest osobą mówiącą, kontakt wygasza dziecko, dorosły natomiast dąży do podtrzymania kontaktu (przez konał wzrokowy, dotykowy, głosowy), często używając np. pytań fatycznych „Gdzie masz oczko?”

• Monolog „nakierowany” na dziecko ma jeszcze wyraźną dźwiękowo-gestowo-mimiczną strukturę

• Szczególnie ważna rola: uśmiech matki -> silny stymulator zwrotnych reakcji dziecka

• Na zachowania „prokomunikacyjne” dziecko odpowiada ogólnym kompleksem ożywienia, wokalizacjami, uśmiechem

• Funkcja fatyczna jest pierwszą, jaką dzieci opanowują

• Okres 1.r.ż. dziecka : okres melodii (Kaczmarek) -> dziecko wyraża swoje potrzeby głównie za pomocą elementów prozodycznych

CECHY FONETYCZNO-FONOLOGICZNE CDS:

Płaszcz. suprasegmentalna

• tempo mówienia wolne

• wprowadzanie pauz- dłuższe i większa częstotliwość- modulacja melodii

• ściszanie lub wzmacnianie głosu-często szept- modulacja głośności
  nieuświadomione rymy, teksty rymowane, dające wrażenie śpiewności- często kołysanki

• nasilona, przesadna akcentacja,

• intonacja przerysowana- zawsze rosnąca, tak jak w zdaniach pytających

  Płaszcz. segmentalna

• Samogłoski
  - przedłużanie
  - substytucje -zamiana [y] na [i]

• Głoski półotwarte
  - najbardziej typowa substytucja: zamiana [r] na [l]

• Spółgłoski :
  - szumiące->syczące/ciszące
  - elizje

  - redukcja grup spółgłoskowych

• Reduplikacja sylab

CECHY MORFOLOGICZNE:

• liczne zdrobnienia i spieszczenia

• charakterystyczne dla mowy skierowanej do dziecka jest zdrabnianie czasowników związanych z podstawowymi czynnościami dziecka np. płakuniać

• sięganie do gwar

CECHY FLEKSYJNE:

• nieadekwatne stosowanie kat. osoby- często 1 i 3 os l.poj i 1 os. l. mn. zamiast 2 os. l .poj.

• Neutralizacja osoby zwykle nie dotyczy trybu rozkazującego

• używanie l. mn. zamiast l,poj

• zamiana czasu teraźniejszego na przeszły

• zmiana rodzaju gramatycznego- jeden z rodzajów spieszczenia

CECHY SKŁADNIOWE:

• liczne pytania- 50-60% wszystkich wypowiedzi, wiele z nich to ukryte sugestie żeby dziecko coś pokazało,zrobiło, szczególnie ważne są pytania fatyczne mające na celu podtrzymanie kontaktu

• występują zdania pojedyncze proste i rozwinięte

• występują zdania współrzędnie złożone- powtarzające się człony służą wzmocnieniu emocjonalnemu, utrwaleniu wiedzy, pamięci o przedmiocie, funkcja tekstotwórcza

CECHY LEKSYKALNE:

• używanie „wyrazów dziecięcych”

• specyficzne spieszczające zabarwienie wyrazów

• wyrazy najczęściej zbudowane z dwóch sylab, często reduplikowanych, z akcentem na każdej z nich

• wyrazy tworzone przez uproszczenie struktury fonologicznej normalnych wyrazów

• wykorzystywanie wyrazów dźwiękonaśladowczych, aliteracji, co pozwala dziecku przyswoić i zapamiętać słowa

• wyrazy prymarne ( przekazywane z pokolenia na pokolenie, o dużym stopniu trwałości, dziecko nie ma wpływu na ich powstawanie) i wyrazy sekundarne ( wynik naśladowania przez dorosłych mowy dziecka lub wynik indywidualnych skłonności opiekuna do tworzenia neologizmów)

5. ZASÓB WYRAZÓW DZIECIĘCYCH W JĘZYKU POLSKIM:

• dorośli posługują się wyrazami dziecięcymi przede wszystkim w kontaktach z dziećmi w pierwszych trzech latach życia

• dzieci używają ich głównie w drugim i trzecim roku życia

• gdyby ocenić zasób wyrazów dziecięcych w języku polskim tylko na podstawie słowników można odnieść wrażenie, że tego typu struktury nie istnieją

6. ROLA DOROSŁYCH:

• większość badaczy uważa, że w tworzeniu wyrazów dziecięcych najistotniejszą rolę odgrywają dorośli, wszystkie wyrazu są dziecku właściwie podane i wcale nie muszą uchodzić za wytwór dzieci

• psychologowie: największe znaczenie dla rozwoju słownika dziecka ma to jakie wyrazy zostaną mu przez dorosłych wprowadzone do jego słownika, istnieje zakorzeniona tradycja uczenia dziecka pierwszych wyrazów