Microsoft PowerPoint - slajdy-uk-auton-mojawersja-1_2008

Układ autonomiczny cz. I.

Podział układu nerwowego

Układ nerwowy

Obwodowy

układ nerwowy

Obwodowy

układ nerwowy

Centralny

układ nerwowy

Centralny

układ nerwowy

Część

odśrodkowa

Część

odśrodkowa

Część

dośrodkowa

Część

dośrodkowa

Układ

autonomiczny

Układ

autonomiczny

Układ

somatyczny

Układ

somatyczny

Parasympatyczny

Sympatyczny

Układ autonomiczny cz. I.

Podział anatomiczny AUN

Autonomiczny układ nerwowy dzielimy na części:

współczulną

(sympatyczna)

przywspółczulną

(parasympatyczna)

jelitową

– działa w duŜym stopniu niezaleŜnie na zasadzie

własnych, krótkich odruchów warunkowych.

Układ autonomiczny cz. I.

Podział czynnościowy AUN pod względem charakteru

chemicznego transmiterów

Układ współczulny

określa się jako noradrenergiczny

(mniej ściśle adrenergiczny).

Noradrenalina

(NA)

jest

neuroprzekaźnikiem

pozwojowych włóknach sympatycznych.

Układ

przywspółczulny

–

cholinergiczny.

Acetylocholina

(ACh)

jest

neuroprzekaźnikiem

pozazwojowych

włóknach przywspółczulnych oraz we

wszystkich włóknach przedzwojowych przywspółczulnych
oraz współczulnych.

Wyjątki

cholinergiczne

są współczulne włókna

unerwiające gruczoły potowe, ślinowe.

Układ autonomiczny cz. I.

Biosynteza niektórych transmiterów AUN i OUN

1. W pęcherzykach synaptycznych neuronów adrenergicznych

2. W komórkach chromochłonnych rdzenia nadnerczy

3. W pęcherzykach synaptycznych neuronów cholinergicznych

Synteza

fenyloalanina

tyrozyna

DOPA

dopamina

hydroksylaza

dekarboksylaza

hydroksylaza

dekarboksylaza

Rozkład

a) wychwyt zwrotny
b) enzymatyczny MAO w kolbce, COMT w szczelinie synaptycznej

noradrenalina

adrenalina (A)

metylotransferaza

Synteza

cholina + acetylokoenzym A

acetylocholina (Ach)

acetylaza cholinowa

Rozkład

a) esteraza cholinowa (AChE, ChE) wbudowana w błonę postsynaptyczną -

– do substancji wyjściowych (cholina i acetylokoenzym A)

Układ autonomiczny cz. I.

Typy i lokalizacja

receptorów

ACh

Heksametonium
Tubokuraryna
Pankuronium
Bungarotoksyna

Nikotyna

Zwoje neuronów
autonomicznych
Zakończenia
mięśni
szkieletowych

Nikotynowy

Atropina

Betanechol
Pilokarpina

Serce
Mięśnie gładkie
Gruczoły
wewnątrz-
wydzielnicze

Muskarynowy

Typowy

antagonista

Typowy agonista

Lokalizacja

Receptor

Obecna klasyfikacja receptorów ACh nie jest związana raczej z ich rozmieszczeniem

anatomicznym,  ale  z  wiązaniem  i  działaniem  specyficznych  agonistów  lub  antagonistów.
JeŜeli  tę metodę stosuje  się do  identyfikacji  receptorów  ACh  wówczas  receptory
muskarynowe ACh znajduje się w znacznie większej ilości tkanek niŜ wskazywałaby na to ta
historyczna klasyfikacja.

Układ autonomiczny cz. I.

Receptory metabotropowe

Receptory komórkowe dla transmiterów AUN dzielimy na 2 grupy
róŜniące się charakterem przekaźników:

a) działające poprzez kaskadę

c-AMP

b) działające poprzez cykl

inozytolofosfolipidowy

ad a) β

β1, β

β2, α

α2,

ad b) α

α1, M1, M2,

Układ autonomiczny cz. I.

Biologiczne efekty

wtórnych przekaźników

Trójfosforaninozytol (IP

)

1-2 diacyloglicerol (DG)

aktywacja kinazy białkowej C

uwalnianie Ca ze zbiorników

wewnątrzkomórkowych

kalmodulina

aktywacja enzymów

fosforylacja i uaktywnienie

białek komórkowych

fosforylacja białek błony komórkowej

aktywacja enzymu błonowego

tzw. pompy protonowej

na zewnątrz komórki

do wewnątrz komórki

odczyn zasadowy wnętrza komórki

wzrost syntezy DNA i RNA

pobudzenie biosyntezy białek i podziału komórek

Układ autonomiczny cz. I.

Agoniści cholinergiczni

Działający

bezpośrednio

Działający

bezpośrednio

Działający

Pośrednio

(odwracalnie)

Działający

Pośrednio

(odwracalnie)

Działający

Pośrednio

(nieodwracalnie)

Działający

Pośrednio

(nieodwracalnie)

Acetylcholina

Bethanechol

Carbachol

Pilokarpina

Edrophonium

Neostigmina

Pyridostigmina

Echothiophate

Isoflurophate

Reaktywatory

AChE

Pralidoksym

Układ autonomiczny cz. I.

Leki pobudzające układ przywspółczulny

(parasympatykotoniki, parasympatykomimetyki)

Leki działające bezpośrednio (

alkaloidy

)

lub pośrednio (

inhibitory acetylocholinesterazy - AChE

Objawy działania:

WzmoŜenie napięcia i kurczliwości mięśni gładkich z wyjątkiem
zwieraczy i mięśni naczyń

WzmoŜenie wydzielania gruczołów, szczególnie śliny, płynu
łzowego, soku Ŝołądkowego, jelitowego, trzustkowego, potu, śluzu

Skurcz zwieracza źrenicy – myosis, zmniejszenie akomodacji
(trudności widzenia na odległość), zmniejszenie ciśnienia
śródocznego

Zwolnienie rytmu i zmniejszenie amplitudy skurczów serca

Rozszerzenie naczyń krwionośnych, szczególnie jamy brzusznej,
zmniejszenie oporu obwodowego, zmniejszenie ciśnienia
tętniczego krwi?

WzmoŜenie napięcia mięśni prąŜkowanych.

Układ autonomiczny cz. I.

Parasympatykomimetyki

Wskazania do stosowania

Jaskra

–

pilokarpina, prostygmina

i inne

IAChE

Atonia

pooperacyjna jelit i pęcherza –

prostygmina,

betanechol

Częstoskurcz napadowy

–

metacholina

Myasthenia

gravis

(nuŜliwość

mięśni) –

IAChE

prostygmina, pirydostymina, ambenonium

Przedawkowanie

tubokuraryny

Stany skurczowe naczyń obwodowych

(choroba

Raynauda, Buergera) –

metacholina.

Układ autonomiczny cz. I.

Parasympatykomimetyki

Działania uboczne

Bradykardia, zatrzymanie czynności serca, zapaść

Kolki, biegunki

Ślinienie, łzawienie, pocenie się

DrŜenia mięśniowe, drgawki

Układ autonomiczny cz. I.

Parasympatykomimetyki

Inhibitory acetylocholinesterazy

(

IAChE

)

Mechanizm działania polega na łączeniu się

inhibitorów

z aktywnymi grupami AChE.

W zaleŜności od miejsca łączenia moŜna odróŜnić 3 grupy:
1. Wiązanie głównie z zaczepem

anionowym

edrofonium

2. Wiązanie zarówno do zaczepu

anionowego

jak i

estrowego

fizostygmina, prostygmina

3. Wiązanie

głównie

zaczepu

estrowego

–

trwałe,

nieodwracalne:

organiczne estry kwasu ortofosforowego

Układ autonomiczny cz. I.

Reaktywatory

AChE

Bardzo silne powinowactwo do związków fosforowych,
wiązanie się z estrami kwasu fosforowego i oderwanie ich od
AChE.

Zastosowanie

Zatrucie

organicznymi związkami ortofosforowymi

(

inhibitorami AChE

)

Układ autonomiczny cz. I.

LEKI WPŁYWAJĄCE

NA UKŁAD AUTONOMICZNY

LEKI PARASYMPATYKOTONICZNE (CHOLINERGICZNE)

1. Carbachol

(IsoptoCarbachoI, Miostat) -

karbachol,

krople do oczu 1,5% i 3% oraz

fiolki 0,01%; stosuje się miejscowo 3 razy dziennie 1 kroplę do worka spojówkowego
oraz wewnątrzgałko-we iniekcje.

2. Pilocarpinum hydrochloricum

(Pilocarpinum 2%, Isopto Carpine, Pilogel HS) -

ampułki 0,01 g/1 ml oraz 2% maść, 4% Ŝel i 1%, 2% i 3% krople do oczu; stosuje się s.c.
0,005 g 1-2 razy dziennie oraz 3 razy dziennie l krople lub niewielką ilość maści do
worka spojówkowego.

3. Normoglaucon -

pilokarpina + metypranolol

, krople do oczu; stosuje się l kroplę 4 razy

dziennie do worka spojówkowego.

4. Polstigminum -

neostygmina

, tabletki 0,015 g; stosuje się doustnie 0,04-0,06 g dziennie

w dawkach podzielonych.

5. Mestinon -

pirydostygmina

, draŜetki 0,06 g stosuje się doustnie 0,06-0,24 g co 6-8 godz.

6. Mytelase -

ambenonium

, tabletki 0,01 g; stosuje się 0,03-0,1 g dziennie w 3-4 dawkach.

7. Physostigminum salicylicum -

fizostygmina

; ampułki 0,5 mg/1 ml; stosuje się s.c., i.m.

lub i.v. 0,25-0,5 mg jednorazowo.

8. Ubretid -

distygmina

, tabletki 0,005 g; stosuje się doustnie w dawkach zwiększających

do 0,02 g/dobę.

Układ autonomiczny cz. I.

Antagoniści

cholinergiczni

Leki

antymuskarynowe

Blokery zwojowe

Blokery nerwowo-

mięśniowe

Atropine

Ipratropium

Scopolamine

Mecamylamine

Nicotine

Trimethaphan

Atracurium

Doxacurium

Metocurine

Milvacurium

Pancuronium

Pipercuronium

Rocuronium

Succinylcholine

Tubocurarine

Vecuronium

Układ autonomiczny cz. I.

Leki

poraŜające

układ przywspółczulny

(parasympatykolityki)

Są to leki poraŜające zakończenia przywspółczulne, wyłączające
aktywność układu parasympatycznego.

Objawy działania

Przeciwstawne jak w pobudzeniu

Układ autonomiczny cz. I.

Parasympatykolityki

Wskazania do stosowania

Spasmolyticum – wykorzystując  działanie  rozkurczające  mięśni
gładkich  – kolki  przewodu  pokarmowego,  dróg  Ŝółciowych,
moczowych,  biegunki,  częściowo  dychawica  oskrzelowa:

atropina,

skopolan, oksyfenonium, adyfenina

Antisecretonicum – przeciwwydzielnicze – choroba wrzodowa
Ŝołądkowa, dychawica oskrzelowa – działanie niepewne:

atropina,

oksyfenonium, gastrozepina, ipratropium,

tiotropium

(przewlekła obturacyjna choroba płuc)

Mydriaticum – w diagnostyce okulistycznej, w badaniu dna oka:

atropina, homatropina

Leki przeciwparkinsonowe:

triheksyfenidyl

Nietrzymanie moczu:

tolterodyna, solifenacyna

Układ autonomiczny cz. I.

Suchość w jamie ustnej, trudności w połykaniu

Nieznaczny częstoskurcz (tachykardia)

W jaskrze wyraźny wzrost ciśnienia śródocznego

Parasympatykolityki

Objawy uboczne

Układ autonomiczny cz. I.

LEKI PARASYMPATYKOLITYCZNE (CHOLINOLITYCZNE)

Alkaloidy tropanowe

Atropinum sulfuricum

- siarczan atropiny, ampułki 0,5 mg/1 ml i l

mg/1 ml stosowane i.m.. s.c. lub i.v. 0,5-2 mg.

Bellapan

- zespół alkaloidów pokrzyku, tabletki 0,25 mg, 2-3 razy

dziennie 1-2 tabl.

Tolargin

- atropina (0,0008 g) + papaweryna (0,04 g) + metamizol

(0,3 g), czopki; stosuje się w razie bólu l czopek.

Spasticol

- alkaloidy pokrzyku (0,015 g) + papaweryna (0,04 g),

czopki; stosuje się doodbytniczo l czopek 3 razy dziennie.

Układ autonomiczny cz. I.

Butylobromek hioscyny

(Scopolan, Buscopan,Buscolysin) - nie

działa ośrodkowo (azot czwartorzędowy), słabo działa na
krąŜenie, gruczoły wydzielania zewnętrznego i oko, działa
silnie spazmolitycznie; draŜetki 0,01 g, co 8 godz. l draŜ. nie
przekraczając 0,03 g/dobę, czopki 0,01 g doodbytniczo co 5-8
godz. l czopek oraz ampułki 0,02 g/l i.m., co 8-12 godz. l
ampułka.

Tropicamide

(Tropicamicum 0,5%, 1.0%) – krople do oczu

Syntetyczne leki parasympatykolityczne

Oksyfenonium bromatum

(Spasmophen) - tabletki 0,005 g i

draŜetki 0,01 g (postać duplex); stosuje się doustnie co 6-8
godz. l tabl. lub co 12 godz. l draŜ.

Oksybutynina

(Ditropan) - tabletki 0,005 g, stosuje się doustnie

co 8-10 godz. l tabletkę.