GERIATRIA

Choroby układu 

oddechowego u osób w 

podeszłym wieku

Katarzyna Broczek

Katarzyna Broczek

Klinika Geriatrii WUM

Klinika Geriatrii WUM

Fizjologia układu 

oddechowego

• Górne drogi oddechowe

• Dolne drogi oddechowe 

23 generacje oskrzeli

• Powierzchnia 

oddechowa – 70 m

2

• Wentylacja dobowa 

> 10 000 litrów

Starzenie się układu 

oddechowego

  pojemności życiowej (VC) o 20 ml/rok
  objętości wydechowej 

pierwszosekundowej (FEV

1

) o 20 ml/rok

  sprężystości płuc i  objętości zalegającej 
• Mniej sprawna mechanika oddychania: 

usztywnienie klatki piersiowej, kyfoza

• Zaburzenia wymiany gazowej
• Zaburzenia ośrodkowej regulacji 

oddychania

  wydolności wysiłkowej
  mechanizmów obronnych

Konsekwencje starzenia się 

płuc

ZDROWIE

• Płuca zapewniają 

prawidłową 
wymianę gazową 
i stan 
homeostazy, 
zmniejszona 
rezerwa 
czynnościowa

CHOROBA

• Homeostaza łatwo 

ulega zachwianiu

+

• Zmniejszona rezerwa 

czynnościowa

=

• Ryzyko 

niewydolności 
oddechowej

Układ oddechowy - ważne 

objawy

• Kaszel

– Bez wykrztuszania (suchy)
– Z wykrztuszaniem (produktywny)

• Duszność

– Wysiłkowa czy spoczynkowa?
– Wdechowa czy wydechowa?
– Nocna

• Sinica

– Centralna czy obwodowa?
– Powstaje gdy stężenie Hb 

niezwiązanej z tlenem > 5 g%

Zapalenie płuc

• Zapalenie tkanki płucnej 

wywołane mikroorganizmami lub 
ich metabolitami

• W porównaniu z osobami 

młodszymi

– występuje 5 x częściej
– śmiertelność 100 razy większa

Zapalenie płuc w starszym 

wieku

Podział

Zapaleń 

płuc

Domowe

CAP

Szpitalne

HAP

Zp w domach

Opieki

NHAP

Zalecenia ATS / IDSA 

• Nowa kategoria zapaleń płuc: Zapalenie płuc 

związane z kontaktami ze służbą zdrowia

HCAP

Healthcare acquired pneumonia

Hospitalizacja – ostatnie 90 dni

Zamieszkiwanie w DPS

Dializa, leczenie ran, płyny i.v. w domu

Patogen MDR u członka rodziny

Zapalenie płuc - 

etiologia

• Streptococcus pneumoniae – domowe 

z.p.

• Bakterie Gram(-) – szpitalne z.p.
• Patogeny atypowe: Legionella, 

Chlamydia

• U osób w podeszłym wieku często 

etiologia mieszana

• Bakterie beztlenowe – zachłystowe z.p.
• Wirusy
• Grzyby

Zapalenie płuc - 

rozpoznanie

• Objawy kliniczne 

– pogorszenie stanu ogólnego 
– kaszel, duszność 
– st. gorączkowe

• RTG klatki piersiowej:

– Opóźnione pojawianie się zmian w 

przypadku odwodnienia

– Powolne ustępowanie zmian radiologicznych

• Wskazania do hospitalizacji należy 

rozważać u wszystkich osób w 
podeszłym wieku

CRB-65

• C = 

confusion; zaburzenia 

świadomości

• R = 

respiratory rate; > 30 

oddechów/min

• B = 

blood pressure; RR

sys

  < 90 

mmHg 

    RR

dias

 < 60 mmHg

• 65 = 

wiek ≥ 65 lat

Zapalenie płuc – leczenie 

i zapobieganie

• LECZENIE

– Antybiotykoterapia sekwencyjna (i.v. – p.o.)
– L. wykrztuśne, l. rozszerzające oskrzela
– Nawodnienie
– Tlenoterapia (cel: pO

2

 > 60 mmHg, SaO

2

 > 

90%)

• ZAPOBIEGANIE

– Szczepionka przeciwgrypowa (1 x / rok)
– Szczepionka pneumokokowa (Pneumovax 

23, Pneumo 23) (1 x / 5-8 lat)
Wskazania: osoby  65 lat, szczególnie z 

ch. przewlekłymi

Gruźlica

• Etiologia: Mycobacterium 

tuberculosis (Robert Koch, 1882)

• Epidemiologia – świat – 2006 r.

– nowe zachorowania: 9,2 mln 

– zgony: 1,7 mln, w tym 100 000 dzieci

– zapadalność: 138 / 100 000

• Epidemiologia – Polska

ROK liczba zachor. Zapadalność

– 1957 r. 

82 000 

290,4 / 100 000

– 1994 r.

16 500 

  

  43,2 / 100 000

– 2003 r.

10 000 

  

  26,5 / 100 000

– 2006 r.

  8 600

  22,5 / 100 000

– 2008 r.

  21,2 / 100 000

Gruźlica

• Osoby  65 lat 25% nowych 

przypadków

• Zapadalność (2006) 42,8/100 

tys.

– Zakażenie lub zachorowanie w 

przeszłości

– Uczynnienie „starych” ognisk lub 

ponowne zakażenie

Przewlekła obturacyjna 

choroba płuc - POChP

• Definicja: ograniczenie przepływu w 

drogach oddechowych, które nie jest w 
pełni odwracalne i ma charakter 
postępujący

• Główna przyczyna: palenie papierosów
• Częstość występowania ok. 10% populacji
• POChP – czwarta przyczyna zgonów na 

świecie

• Patogeneza: przewlekłe zapalenie 

oskrzeli + rozedma płuc

POChP – rozpoznanie i 

leczenie

• ROZPOZNANIE

– Objawy kliniczne: duszność, kaszel
– Badanie spirometryczne

• LECZENIE

– Zaprzestanie palenia papierosów – 

minimalna interwencja antynikotynowa (5 
P)

– Leki rozszerzające oskrzela (wziewne)
– Technika inhalacji leków!
– Edukacja, rehabilitacja, szczepienia
– Domowe leczenie tlenem (pO

2

 < 55 mmHg)

Zator tętnicy płucnej

• Obturacja tętnic płucnych przez 

skrzeplinę lub inny materiał, który 
przez układ krwionośny dostał się do 
naczyń płucnych

• 90% skrzeplin pochodzi z żył kończyn 

dolnych

• Czynniki ryzyka: unieruchomienie, 

otyłość, choroby żył, uraz, ch. 
nowotworowa, zabieg chirurgiczny

• Często błędne rozpoznanie

Zator tętnicy płucnej 

rozpoznanie

• Objawy kliniczne 

niecharakterystyczne: duszność, 
tachypnoe, ból w klp, niepokój, 
krwioplucie, zasłabnięcie

• Badania dodatkowe:

– RTG klp – wynik prawidłowy 
– EKG 
– gazometria tętnicza (hipoksemia) 
– tomografia komputerowa klp 
– echokardiografia 

Zator tętnicy płucnej - 

leczenie

• Leczenie w fazie ostrej

– Leczenie trombolityczne
– Leczenie przeciwzakrzepowe: 

heparyny drobnocząsteczkowe

– Leczenie chirurgiczne

• Leczenie przewlekłe

– Doustne leki przeciwzakrzepowe,  

Acenokumarol, pod kontrolą INR (2,5-
3,5)

– Leczenie chirurgiczne

Rak płuca

• Najczęstsza przyczyna zgonów z 

powodu choroby nowotworowej

• Czynnik ryzyka: palenie papierosów
• Objawy: kaszel, nawracające zakażenia 

układu oddechowego

• Podział: rak niedrobnokomórkowy

 rak drobnokomórkowy

• Klasyfikacja TNM
• Często późne rozpoznanie, złe 

rokowanie

• Leczenie: chirurgiczne, chemioterapia, 

radioterapia